Menu

EAGAINST.com

Εξεγερμένες Πόλεις – David Harvey

Από παλιά, προτού εμφανιστεί το πρόσφατο κίνημα των πλατειών και του «Occupy» οι πόλεις αποτελούν βασικές εστίες πολιτικών επαναστάσεων όπου αναπτύσσονται βαθύτερα ρεύματα κοινωνικής και πολιτικής αλλαγής. Ως εκ τούτου έχουν αποτελέσει αντικείμενο εκτεταμένου στοχασμού σχετικά με την ύπαρξη εναλλακτικών μορφών οργάνωσης της ζωής και της κοινωνίας. Ταυτόχρονα όμως είναι και κέντρα συσσώρευσης κεφαλαίου και συνεπώς πεδίο αγώνων για το ποιος έχει δικαίωμα στην πόλη και ποιος καθορίζει τελικά την ποιότητα και την οργάνωση της καθημερινής ζωής: οι υπερεργολάβοι και οι επενδυτές ή ο λαός;

Το βιβλίο Εξεγερμένες Πόλεις θέτει την πόλη στο επίκεντρο της πάλης του κεφαλαίου και της πάλης των τάξεων, εξετάζοντας περιπτώσεις από το Γιοχάνεσμπουργκ μέχρι τη Βομβάη και από τη Νέα Υόρκη μέχρι την Αθήνα, αλλά και το πρόσφατο κίνημα καταλήψεων και πλατειών σε μεγαλουπόλεις σε όλο τον κόσμο. Ερευνώντας κοινωνικά και ταξικά πιο δίκαιους και φιλικούς προς το περιβάλλον τρόπους με τους οποίους οι πόλεις μπορούν να αναδιοργανωθούν, ο David Harvey υποστηρίζει ότι ταυτόχρονα μπορούν να αποτελέσουν και κέντρα πάλης για την ανατροπή του καπιταλισμού.

Ένα σημαντικό βιβλίο για τους αγώνες και τις ιδέες που αναπτύσσονται στο πεδίο της πόλης, του χώρου και του περιβάλλοντος· μια ταξική και αντικαπιταλιστική ματιά στα κινήματα πόλης.

Οι Ισπανοί Αναρχικοί, τα ηρωϊκά χρόνια (1868-1936) – Μαρεϊ Μπούκτσιν

Με το βιβλίο του Οι Ισπανοί Αναρχικοί ο Μπούκτσιν αποδεικνύει ότι εκτός από μεγάλος θεωρητικός της σύγχρονης ριζοσπαστικής σκέψης ήταν και ένας οξυδερκής και γλαφυρός ιστορικός. Οι Ισπανοί Αναρχικοί είναι το σπουδαιότερο επίτομο έργο για το εργατικό κίνημα της Ισπανίας από τις απαρχές του, το 1868 –όταν ο ιταλός βουλευτής Φανέλι, οπαδός του Μπακούνιν και μέλος της «Συμμαχίας για Κοινωνική Δημοκρατία», μεταλαμπαδεύει τις ιδέες της Α΄ Διεθνούς στην Ισπανία– μέχρι το 1936, το πραξικόπημα του Φράνκο, το ξέσπασμα της Κοινωνικής Επανάστασης και τις πετυχημένες κολεκτιβοποιήσεις που ακολούθησαν.

Και αυτό, διότι η μεν αναρχική βιβλιογραφία, πέραν του ότι είναι εξαιρετικά προπαγανδιστική, δεν εξετάζει ενδελεχώς ούτε τις υπόλοιπες πλευρές του εργατικού κινήματος (π.χ. σοσιαλιστές) ούτε τις κοινωνικές συνθήκες, τα συντηρητικά πολιτικά ρεύματα, τη γεωπολιτική, την ιστορία και την οικονομία της χώρας κ.λπ. Από την άλλη, συγγραφείς όπως ο Μπρέναν και ο Χόμπσμπαουμ εμμένουν (από μαρξιστική προκατάληψη ο δεύτερος) στο «χιλιαστικό» προσανατολισμό του ισπανικού αναρχισμού ενώ κάποιοι άλλοι, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Χιου Τόμας, δεν δείχνουν να αντιλαμβάνονται το ειδικό βάρος του αναρχισμού στην αγροτική και εργατική τάξη της Ισπανίας – χώρια ότι τα βιβλία τους βρίθουν ανακριβειών.

Ο Μπούκτσιν αντιμετωπίζει με διεπιστημονικό τρόπο το αντικείμενό του και έτσι κατορθώνει να απαντήσει σε ερωτήματα που άλλοι συγγραφείς ούτε καν αγγίζουν. Γιατί ο αναρχισμός ρίζωσε στην Ισπανία και όχι σε άλλες χώρες της Ευρώπης; Πώς κρατήθηκε ζωντανός από την εποχή της Α΄ Διεθνούς μέχρι τον Εμφύλιο Πόλεμο; Πώς μέσα στις αντιξοότητες του Εμφυλίου, οι αναρχικοί δημιούργησαν τη μοναδική ελευθεριακή Κοινωνική Επανάσταση του 20ού αιώνα;

Ταυτόχρονα όμως ο Μπούκτσιν δεν απεμπολεί την ιδιότητα του θεωρητικού. Όλο το βιβλίο διαπνέεται από μια ριζοσπαστική κριτική στο μαρξισμό που, χωρίς να μηδενίζει τη συνεισφορά του Μαρξ, δείχνει και τα όρια της μαρξιστικής θεώρησης. Οι διαφορές και οι ομοιότητες του τότε με το σήμερα, οι οποίες περιέχονται στην Εισαγωγή, στον Πρόλογο και στα Συμπεράσματα του βιβλίου, είναι, ίσως, από τις πιο οξυδερκείς και συνάμα συγκινητικές προσεγγίσεις που έγιναν ποτέ στο νόημα μιας επανάστασης γι’ αυτό και ο Χάουαρντ Ζιν έγραψε για το βιβλίο ότι «συνδέει τους ισπανούς αναρχικούς με τους δικούς μας καιρούς». Ο Μπούκτσιν επίσης εξηγεί με τη σαφήνεια και την απλότητα μεγάλου δασκάλου τις θέσεις των «κλασσικών» του αναρχισμού και πώς οι ιδέες τους επέδρασαν στις διαφορετικές περιόδους του ισπανικού αναρχισμού. Από τις φεντεραλιστικές και συνεργατικές θέσεις του Προυντόν στον αναρχικό κολεκτιβισμό και τις μυστικές Αδελφότητες του Μπακούνιν· από τον αναρχικό κομμουνισμό του Κροπότκιν και την «έμπρακτη προπαγάνδα» στις επιφυλάξεις του Μαλατέστα απέναντι στο συνδικαλισμό. Έτσι το βιβλίο μπορεί να διαβαστεί και ως μια εξαίρετη σύνοψη των διαφορετικών μορφών του αναρχισμού καθώς συνδέει τη θεωρία με την πράξη σε ένα αδιαίρετο σύνολο.

Η ελληνική έκδοση περιέχει και την Εισαγωγή του 1976 του Μάρεϊ Μπούκτσιν στην α΄ έκδοση του βιβλίου και τον Πρόλογο του συγγραφέα (του 1993) για τις εκδόσεις AK Press. Επίσης, περιέχει το κροπαρισμένο φωτογραφικό υλικό των αγγλόφωνων πρωτοτύπων ολόκληρο και σε υψηλότερη ανάλυση, επιπλέον φωτογραφίες και γκραβούρες, υποσημειώσεις των μεταφραστών και του έλληνα εκδότη και ως Επίμετρο την «Πολιτική Διαθήκη του Μάρεϊ Μπούκτσιν», κείμενο του Μάκη Κορακιανίτη, το οποίο διαβάστηκε στο Πολιτικό Μνημόσυνο του Μάρεϊ Μπούκτσιν που έγινε στην Αθήνα, στον Ελεύθερο Κοινωνικό Χώρο «Nosotros», το 2006.

Οι Ισπανοί Αναρχικοί εκδίδονται στα ελληνικά εκατό χρόνια από το Α΄ Συνέδριο της CNT και 40 ακριβώς χρόνια από την εμφάνιση των πρώτων αναρχικών στη μεταπολεμική Ελλάδα, σε μια συγκυρία που και οι δύο χώρες (Ελλάδα και Ισπανία) –και όχι μόνον αυτές– βρίσκονται σε μια πρωτοφανή κρίση αδιαίρετα οικονομική, πολιτική, κοινωνική και θεσμική. Οι δυο λαοί –σε επικοινωνία μεταξύ τους– βρίσκονται στις πλατείες και θέτουν επί τάπητος το όλο κοινωνικό ζήτημα. Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, που τόσο την εχθρεύτηκαν οι ισπανοί αναρχικοί, δείχνει να περνάει τη μεγαλύτερη κρίση της τόσο στην Ιβηρική Χερσόνησο όσο και στην Ελλάδα. Στην πλατεία Συντάγματος της Αθήνας και στην Puerta del Sol της Μαδρίτης οι πολίτες –εργαζόμενοι, άνεργοι, φοιτητές, συνταξιούχοι, νοικοκυρές– συζητούν face-to-face (όπως ακριβώς προτάσσει ο Μάρεϊ Μπούκτσιν τόσο σ’ αυτό το βιβλίο όσο και στο υπόλοιπο έργο του) για το ποια μπορεί να είναι η πραγματική δημοκρατία και η διέξοδος από την κρίση. Ήδη η πλατεία Συντάγματος, απορρίπτοντας τα θολά νερά της «συμμετοχικής δημοκρατίας» όπου ψαρεύει ο έλληνας πρωθυπουργός, αποφάνθηκε υπέρ της άμεσης δημοκρατίας…

Για την αθλιότητα των φοιτητικών κύκλων – Καταστασιακή Διεθνής

Οι κατηγορούμενοι δεν αρνήθηκαν ποτέ την κατηγορία περί υπεξαίρεσης του ταμείου της Φοιτητικής Ένωσης του Στρασβούργου. Αντίθετα, παραδέχτηκαν ανοικτά ότι χρέωσαν στην Ένωση 5000 φράγκα για το τύπωμα και τη διανομή 10000 αντίτυπων της μπροσούρας (Για την αθλιότητα των φοιτητικών κύκλων), για να μην αναφέρουμε το κόστος των υπόλοιπων δημοσιεύσεων που είχαν εμπνευστή τους την «Καταστασιακή Διεθνή». Αυτά τα κείμενα εκφράζουν ιδέες και βλέψεις που, το λιγότερο, δεν έχουν καμιά απολύτως σχέση με τους στόχους μιας φοιτητικής ένωσης. Αρκεί να διαβάσει κανείς τι έγραψαν οι κατηγορούμενοι για να καταλάβει πως αυτοί οι πέντε φοιτητές, που μόλις άφησαν πίσω τους την εφηβεία, που δεν έχουν καμιά πείρα από τη ζωή, με τα μυαλά τους μπερδεμένα από κακοχωνεμένες φιλοσοφικές, κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές θεωρίες, βαριεστημένοι από τη γκρίζα μονοτονία της καθημερινής ζωής τους, φαντάζονται, γεμάτοι κενή ματαιοδοξία κι εμπάθεια, πως προσφέρουν ολοκληρωμένες κρίσεις κι απόψεις βρίζοντας τους συμφοιτητές τους, τους καθηγητές τους, το Θεό, τη θρησκεία, τον Κλήρο, τις κυβερνήσεις και τα πολιτικά και κοινωνικά συστήματα όλου του κόσμου. Απορρίπτοντας κάθε μορφή ηθικής και νόμιμου περιορισμού, αυτοί οι κυνικοί δεν διστάζουν να εγκωμιάζουν την κλοπή, την καταστροφή του εκπαιδευτικού συστήματος, την κατάργηση της εργασίας, την πλήρη ανατροπή και μια αναπότρεπτη παγκόσμια προλεταριακή επανάσταση με μόνο στόχο την «ανεμπόδιστη απόλαυση». (Δικαστής Λαμπαντόρ, Στρασβούργο 13 Δεκεμβρίου 1966) (ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ)

Πιοτρ Κροπότκιν – Ηθική, προέλευση και ανάπτυξη

Η «Ηθική» είναι το έργο που συνέγραφε τα τελευταία χρόνια της ζωής του και άφησε ανολοκλήρωτο ο «αναρχικός πρίγκιπας» Πιοτρ Κροπότκιν (1842-1921).

Γράφει στα «Απομνημονεύματά» του ο επαναστάτης (τροτσκιστής) Βίκτορ Σερζ: «Τον Φεβρουάριο του 1821 πέθανε στο Ντιμίτροβο ο γηραιός Κροπότκιν. Δεν είχε θελήσει να τον επισκεφθώ, επειδή φοβόμουν μια οδυνηρή συνάντηση. Πίστευε ακόμη ότι οι μπολσεβίκοι είχαν πάρει χρήματα από τους Γερμανούς κτλ. Ξέροντας ότι ζούσε μες στο κρύο και στο σκοτάδι, γράφοντας την «Ηθική» και παίζοντας για ξεκούραση λίγο πιάνο, του είχαμε στείλει, οι φίλοι μου κι εγώ, ένα μεγάλο δέμα με κεριά. Γνώριζα τι έγραφε στις επιστολές του στον Λένιν για την κρατικοποίηση των βιβλιοθηκών και τη μισαλλοδοξία. Αν μια μέρα δημοσιευθούν, θα δούμε με τι σθένος κατήγγειλλε ο Κροπότκιν τους κινδύνους της καθοδηγούμενης σκέψης. Πήγα στη Μόσχα για την κηδεία του, στις 10 Φεβρουαρίου, και ήταν μέρες συγκινητικές, με τσουχτερό κρύο, τον καιρό της μεγάλης πείνας. Ήμουν το μοναδικό μέλος του Κομουνιστικού κόμματος που οι αναρχικοί δέχονταν σαν σύντροφο. Γύρω από τη σορό του, που εκτέθηκε σε προσκύνημα στο Σπίτι των Συνδικάτων στην αίθουσα με τους κίονες, γίνονταν συνεχώς επεισόδια, παρά την καλοπροαίρετη διακριτικότητα του απεσταλμένου των μπολσεβίκων Κάμενεφ. Η σκια της Τσεκά ήταν παντού, αλλά το πλήθος συνέρρεε πυκνό και φλογερό, η κηδεία μετατράπηκε σε εντυπωσιακή διαδήλωση. Ο Κάμενεφ είχε υποσχεθεί ότι θα ελευθέρωνε για μια μέρα όλους τους φυλακισμένους αναρχικούς. Έτσι, ήρθαν και στήθηκαν ως τιμητική φρουρά στη σορό ο Άαρον Μπάρον και ο Γιαρτσούκ. Ο Κροπότκιν έμοιαζε με κοιμώμενο μάγο, ενώ οργισμένες φωνές γύρω του έλεγαν ότι η Τσεκά δεν τήρησε την υπόσχεσή της, ότι στις φυλακές θα αποφάσιζαν απεργία πείνας, ότι θα συλλαμβάνονταν ο τάδε και ο δείνα, ότι στην Ουκρανία συνεχίζονταν οι τουφεκισμοί… Για μια μαύρη σημαία, για μια ομιλία, γίνονταν σχοινοτενείς διαπραγματεύσεις, που εξόργιζαν τον κόσμο. Η μακρά πομπή, περιφρουρούμενη από φοιτητές που σχημάτιζαν αλυσίδα πιασμένοι χέρι-χέρι, βάδισε προς το κοιμητήριο Νόβο Νιεβίτσι με τραγούδια και μαύρες σημαίες, με συνθήματα ενάντια στη νέα τυραννία. Στο κοιμητήριο, ένας χλομός χειμωνιάτικος ήλιος. Ο λάκκος είχε ανοιχθεί κάτω από μία ασημένια σημύδα. [Στον κορμό της κάποιος χάραξε: Ενθάδε κείται ο Π. Α. Κροπότκιν.] Ο εκπρόσωπος της Κ. Ε. των μπολσεβίκων Μοστοβένκο και ο (εκπρόσωπος της Ε. Ε. της Διεθνούς Ροσμέρ μίλησαν συμφιλιωτικά. Ο Ααρόν Μπάρον, που συνελήφθη στην Ουκρανία και θα επέστρεφε το βράδυ στη φυλακή (για να μην ξαναβγεί ποτέ πια) όρθωσε το ισχνό κορμί του. Γενειοφόρος, με χρυσά γυαλιά, διαμαρτυρήθηκε με σθένος ενάντια στον νέο δεσποτισμό, ενάντια στους δήμιους που δούλευαν στα υπόγεια, ενάντια στην ατίμωση του σοσιαλισμού, ενάντια στην κυβερνητική βία που τσάκιζε την επανάσταση. Με τόλμη και πάθος, θαρρείς πως έσπερνε καινούργιες θύελλες. Η κυβέρνηση ίδρυσε ένα Μουσείο Κροπότκιν, έδωσε σε σχολεία το όνομα του Κροπότκιν και υποσχέθηκε να εκδώσει τα έργα του. Στις 28 Φεβρουαρίου ξέσπασε η εξέγερση της Κρονστάνδης».

Όταν πεθαίνουν οι εξεγέρσεις – Gilles Dauvé

Η δικτατορία δεν είναι απλά ένα όπλο του κεφαλαίου (που το κεφάλαιο θα μπορούσε να αντικαταστήσει με άλλα, λιγότερο βάρβαρα): η δικτατορία είναι μια απ’ τις τάσεις του, μια τάση που πραγματοποιείται οποτεδήποτε κρίνεται αναγκαίο. Μια “επιστροφή” στην κοινοβουλευτική δημοκρατία, όπως συνέβη στη Γερμανία μετά το 1945, υποδεικνύει ότι η δικτατορία είναι ανίκανη να ενσωματώσει τις μάζες στο κράτος (τουλάχιστον μέχρι την επόμενη φορά…). Το ζήτημα τίθεται λοιπόν όχι ως ζήτημα της διασφάλισης απ’ τη δημοκρατία μιας πιο βιώσιμης εκμετάλλευσης απ’ ότι στη δικτατορία: ο καθένας θα προτιμούσε να την υφίσταται στο σουηδικό μοντέλο παρά να τον απαγάγουν οι εκτελεστές του δικτάτορα Πινοτσέτ. Όμως, είναι στο χέρι του να διαλέξει; Ακόμα και οι γλυκερές δημοκρατίες της Σκανδιναβίας μπορούν να μετατραπούν σε δικτατορίες, εάν το απαιτήσουν οι καταστάσεις. Το κράτος έχει μία και μόνη λειτουργία, την οποίο διεκπεραιώνει είτε δημοκρατικά είτε δικτατορικά. Το γεγονός ότι ο ένας δρόμος είναι λιγότερο σκληρός απ’ τον άλλον, δε σημαίνει κι ότι είναι εφικτό να καλοπιάσουμε το κράτος ούτως ώστε να αποφύγει τον άλλον όταν του χρειαστεί. Η Βαϊμάρη υποδέχθηκε τον Χίτλερ με ανοιχτές αγκάλες. Το Λαϊκό Μέτωπο του Léon Blum δεν “απέφυγε τον φασισμό” στ’ αλήθεια, καθώς στα 1936 η Γαλλία δεν είχε πραγματικά ανάγκη μιαν απολυταρχική ενοποίηση του κεφαλαίου ούτε μια συρρίκνωση της μεσαίας τάξης της.

Δεν υπάρχει πολιτική “επιλογή” την οποία θα μπορούσαν να διεκδικήσουν οι προλετάριοι ή να επιβάλλουν με τη βία. Η δημοκρατία μπορεί να μην είναι δικτατορία, όμως η δημοκρατία προετοιμάζει τη δικτατορία και προετοιμάζει τον ίδιο τον εαυτό της γι’ αυτήν.
(απόσπασμα απ’ τη μποροσούρα)

 

Τίτλος πρωτοτύπου: Gilles Dauvé, Quand Meurent les Insurrections. ADEL, Paris, 1998 [link]. Για την ελληνική μετάφραση χρησιμοποιήθηκε κυρίως η αγγλική τoυ Loren Goldner, επιθεωρημένη απ’ τον ίδιο τον συγγραφέα, εκδ. Antagonism Press, 1999. Μετάφραση από πρακτορείο Rioters