Menu

EAGAINST.com

Το νέο Easternlin-Paradox*

123813-1111manipulation-ideas-14

Είναι καιρός να ξεφύγουμε από τις συλλογικές ψευδαισθήσεις, που τόσο καλά μας βύθισε σε αυτές, το όνειρο της εποχής πριν την κρίση του 2008. Η κρίση πάντα υπήρχε και μάλιστα σε κάθε επίπεδο, πέραν της αριθμητικής οικονομίας, μα ο τρόπος ζωής μας αδυνατούσε να την βγάλει στην φόρα. Χρειάστηκε ο οικονομισμός και η αυταρχικότητα της μέσης λύσης, πέρα των άκρων δηλαδή, του ύστατου νεοφιλελευθερισμού για να μας δείξει πως ο μαρασμός μας, δεν είναι μονό ισολογιστικά λάθη, μα κάτι παραπάνω. Ο άνθρωπος πεθαίνει, μαζί του οι αξίες , η γνώση, τα αισθήματά του, το περιβάλλον, η σκέψη, όλο αυτό που θα μπορούσαμε να ορίσουμε ως ζωή.

Ο τρόπος παραγωγής αποστείρωσε κάθε ιδεολογία, κάθε συναίσθημα, κάθε λόγο ύπαρξης, θέτοντας την επίτευξη του μέγιστου κέρδους σαν υπέρτατη αξία της ζωής. Η ζωή έπαψε να είναι μια περιπέτεια και έγινε μια ατέρμονη διαδικασία παραγωγής πλεονάσματος. Πλεονάσματος, που καταστρέφεται για να ικανοποιηθεί η ληστρική επιθυμία μας να αποκτήσουμε κέρδος. Κέρδος, που ποτέ δεν έρχεται σε συμφωνία με την ανθρωπιά και την συνθήκη να ζούμε σε αρμονία με τον κόσμο γύρω μας. Ο πολιτισμός της παραγωγής που δομήσαμε, όσο απεχθές και αν ακουστεί, είναι μια παραφωνία στο φυσικό μας περιβάλλον και κάπου εκεί ξεκινάει η κρίση.

Ο παροξυσμός μας για την ανάπτυξη μας αποστερεί τις ακόμη και τα βασικά ανθρώπινα χαρακτηριστικά μας. Ο έρωτας, η σκέψη, ο τρόπος έκφρασής μας, διαμορφώθηκαν έτσι ώστε να εξυπηρετούν τον ανώτερο σκοπό της ανάπτυξης το κέρδος. Κάνουμε έρωτα, όχι επειδή είμαστε άνθρωποι και γουστάρουμε να κάνουμε έρωτα, αλλά επειδή θέλουμε να κερδίσουμε σεβασμό στον κοινωνικό μας περίγυρο (πχ. Η εικόνα του “άντρακλα”), καθιστώντας την πιο όμορφη ανθρώπινη επαφή, ένα είδος δημόσιας σχέσης, αποξενώνοντας τον άνθρωπο από την χαρά της ζωής. Η σκέψη ακόμα γίνεται ένα εργαλείο παραγωγής. Επιχειρούμε δίχως τέλος ματαιόδοξα ταξίδια στην λύση του θαύματος της ζωής ή στην εξερεύνηση των κόσμων πέρα από τον δικό μας, όχι για να δώσουμε κάποια απάντηση σε αυτά ώστε να συνειδητοποιήσουμε ποιοι είμαστε και γιατί είμαστε εδώ, μα για να αυξήσουμε την ικανότητά μας να παράγουμε συνεχώς κέρδος, εξ ‘ου λοιπόν οι “διακοπές στο διάστημα”, οι “γονιδιακές τράπεζες” , οι 3d εκτυπωτές, που δείχνουν το όραμα μιας τέλειας τεχνολογικής ουτοπίας, που δίνει την λύση σε κάθε υλικό πρόβλημα, αγνοώντας πλήρως κάθε τι που πηγάζει από τον ίδιο τον άνθρωπο.

Πολλοί θα πουν είναι η φυσική εξέλιξη του ανθρώπου για να επιβιώσει, να γίνει ένα με την τεχνολογία της ανάπτυξης, να αποικήσει στο διάστημα, να ξεπεράσει κάθε οικονομική κρίση- με μια οικονομική ευζωία-, να αποστειρώσει πλήρως τα συναισθήματά του που εμποδίζουν την έλευση ενός τέτοιου φωτεινού οράματος. Υπάρχει ένα λάθος εδώ όμως, απολύτως σημαντικό. Μιλάμε για το μέλλον της ανθρωπότητας, προβλέποντας την ιστορική μας τάση και όχι δημιουργώντας την ίδια την ιστορία και αυτό είναι η πηγή της κρίσης που πάντα βιώναμε.

Η αποκοπή μας από την φύση, η προσήλωση στον μεσσιανισμό της “ανάπτυξης”, διαστρέβλωσε την ανθρωπιά μας-κάτι που πηγάζει από την σχέση μας με την φύση- σε τέτοιο βαθμό που δρούμε έτσι ώστε να καταστρέφουμε τις τελευταίες ομορφιές του φυσικού και φαντασιακού μας κόσμου.

Οι δείκτες ευζωίας μας δεν μετράνε την καταστροφή που προξενούμε στο περιβάλλον, τα μέτρα “βιώσιμης ανάπτυξης” ή ακόμα καλύτερα η “πράσινη ανάπτυξη” μας δίνουν το άλλοθι να παράγουμε περισσότερο-ξεχνώντας πως καταστρέφουμε περισσότερο-, την ίδια στιγμή που η ποιότητα ζωής μας υποβαθμίζεται ολοένα και πιο πολύ στις μεγαλουπόλεις. Την ίδια στιγμή οι “αναπτυσσόμενες” χώρες, παλεύουν να ζήσουν το δυτικό όνειρο μπαίνοντας στον άγριο χορό της ανάπτυξης, σφάζοντας φυσικούς θησαυρούς στο όνομα του κέρδους. Ζώα, δάση, λίμνες, άνθρωποι ψοφάνε για την δυτική ευτυχία κάτω από πριόνια, υψικαμίνους και μπουλντόζες. Πόλεμοι στο όνομα του νερού, του πετρελαίου, του γαιάνθρακα, του ουρανίου ξεκάνουν τη ανθρωπότητα για να προχωρήσουμε στις τεχνολογικές μας ουτοπίες, που θα αποθεώνουν την απολυταρχία, την ανελευθερία, την απανθρωπιά.

Ο άνθρωπος μακριά από τη φύση γίνεται ολοένα και πιο μόνος, ολοένα και πιο αλαζόνας, ολοένα και πιο πλεονέκτης, ολοένα και πιο “πολιτισμένος”, ολοένα και ατομιστής, ολοένα και πιο “αποπολιτικοποιημένος”, ώστε να κερδίσει περισσότερα, περισσότερα, περισσότερα…

Πρέπει να ξεκολλήσουμε από τα όνειρα του να γυρίσουμε στις εποχές της προ-οικονομικής κρίσης, σε κείνα τα όνειρα της ανάπτυξης, γιατί οι μέρες μας εδώ πέρα είναι μετρημένες, ανεξάρτητα από αυτόν που τελικά θα διαχειριστεί την παραγωγή. Είναι πια το κρίσιμο σημείο της ανθρωπότητας και ακόμα παραπάνω της φύσης. Και δεν ρίξω στο τραπέζι την “βαθιά οικολογία”, γιατί αρκετοί την αποδοκιμάζουν άκριτα, παρά μόναχα ένα δίπολο: Ή θα αυτοκτονήσουμε επιδιώκοντας την ανάπτυξη ή θα ζήσουμε με μια τελείως νέα συνείδηση πιο κοντά στην φύση, άρα και στον άνθρωπο, ικανή να κάνει τον άνθρωπο πραγματικά ευτυχισμένο.

(Πριν λίγες δεκαετίες η ευτυχία-που συνέπιπτε με το αν είναι φτωχός ή όχι- του μέσου ανθρώπου, καθοριζόταν από το άμα είχε στην κατοχή του δυο τηλεοράσεις. Τώρα το μέτρο της ευτυχίας είναι η κατοχή σύνδεσης στο διαδίκτυο. Ας αναλογιστούμε αυτό.)

*Από τη δεκαετία του 1970 παρατηρήθηκε για πρώτη φορά το παράδοξο («Easterlin-Paradox»,1974), σύμφωνα με το οποίο: Η ικανοποίηση και η ποιότητα ζωής των ανθρώπων, από ένα σημείο και μετά, δεν εξαρτάται από την αύξηση του εισοδήματος και της κατανάλωσης, αλλά πολύ περισσότερο από άλλους παράγοντες.

Το Ελληνικό Κράτος και η αποκρατικοποίηση της Εκκλησίας

laxeio

Ένα από τα στοιχεία που χωρίς αμφιβολία χαρακτηρίζουν και διακρίνουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο το Ελληνικό Κράτος, είναι η σχέση του με την Ελληνορθόδοξη Εκκλησία. Στο διαχωρισμό Κράτους – Εκκλησίας (που διαφαίνεται πως δειλά ανοίγει η νέα κυβέρνηση), άμεση είναι η εμφάνιση αντιδράσεων, οι οποίες αντιτάσσονται έντονα στο ενδεχόμενο (απευθυνόμενες συχνά στα βαθύτερα θρησκευτικά ένστικτα του λαού). Η μετάβαση της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας από το καθεστώς Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ) σε καθεστώς Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ) είναι ένα από τα ζητήματα που, κατά πάσα πιθανότητα, θα απασχολήσουν ξανά την ελληνική κοινωνία. Πολλές από αυτές τις αντιδράσεις φαίνεται ότι προσπαθούν να εντάξουν την – περί διαχωρισμού – συζήτηση στα πλαίσια της γενικευμένης επέλασης του δυτικοευρωπαϊκού νεοφιλελευθερισμού.

Το εάν ο νεοφιλελευθερισμός επιβληθεί και στα άδυτα των οικονομικών της Εκκλησίας – πράγμα που ακόμη δεν έχει συμβεί παρόλη την αδυσώπητη επιβολή του στο σύνολο της ελληνικής κοινωνίας – μένει να το δούμε. Ωστόσο έχει ιστορική αξία μια σύντομη αναδρομή σε μια ακόμη διαχρονική «ελληνική ιδιαιτερότητα» που αφορά στην αντιπαραβολή της Ανατολής με τη Δύση. Ιδιαιτερότητα που εμπλέκει άμεσα και κατά κύριο λόγο την Ελληνορθόδοξη Εκκλησία. Η αντιπαραβολή του δυτικού ευρωπαϊσμού με την – ανατολικής φύσης μετά-βυζαντινή και μετά-οθωμανική- ορθόδοξη θεοσέβεια έχει ξεκινήσει από τα τέλη του 18ου αιώνα [1]. Κατά την περίοδο διαμόρφωσης της εθνικής ταυτότητας μεταξύ του 1830 και του 1880, καταγράφηκε μια αρχική στροφή στη Δύση. Στροφή που όμως σταδιακά μετατράπηκε σε «αντιδυτικισμό» και ενισχύθηκε από ιστορικά γεγονότα που ενοχλούσαν τους Έλληνες και τους έκαναν να αισθανθούν την απόσταση που τους χώριζε από τις δυτικοευρωπαϊκές χώρες, ακόμα κι απ’ τις λεγόμενες «προστάτιδες» δυνάμεις και να επιθυμούν να «απογαλακτισθούν» από τη μητέρα Ευρώπη. Η σύνδεση με την Αρχαία Ελλάδα που έγινε σημαντικός σκοπός των Ελλήνων, συνεπαγόταν έτσι κι αλλιώς και σύνδεση με τη Δύση, η οποία είχε υιοθετήσει την ελληνική κλασική αρχαιότητα. Σε αυτή τη «διαλεκτική» η στάση της Εκκλησίας υπήρξε πάντα καταλυτική. Έτσι η Εκκλησία με την «αποκατάσταση» του Βυζαντίου ήρθε να καλύψει ένα μεγάλο κενό στο «εθνικό» ιδεολογικό οικοδόμημα της εποχής και να εξασφαλίσει την «ελληνική ενότητα» στο χώρο και το χρόνο. Στο Βυζάντιο λοιπόν παρήχθη «υψηλός πολιτισμός», ενώ τότε άνθισαν και τα εθνικά ιδανικά.

Ήδη από τη δεκαετία του 1850. Η «Μεγάλη Ιδέα» της Ελλάδας «των τριών ηπείρων και των πέντε θαλασσών», ήθελε τη χώρα ως την μοναδική που θα μπορούσε να συνδυάσει στοιχεία Ανατολικής ορθοδοξίας και Δύσης. [2][3]

Το 1913, ο καθηγητής θεολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Αμίλκας Αλιβιζάτος, προειδοποιούσε[4]: «Ο νέος πολιτισμός, ο Ευρωπαϊκός, τον οποίον συνειδητώς ή ασυνειδήτως απεδέχθημεν ήδη (…) φέρει μεθ’ εαυτού ιδέες, όχι μόνον αντιθρησκευτικάς αλλά και αντεθνικάς και γενικώς αναρχικάς».

Έχει αξία να θυμηθεί κανείς τις προειδοποιήσεις του φιλοσόφου Χρήστου Γιανναρά [5], ο οποίος απευθυνόμενος στους Δυτικοευρωπαίους τους συμβουλεύει να μην αποστραφούν τον ελληνικό πολιτισμό (χωρίς ποτέ να καθορίσει με σαφήνεια σε ποιόν πολιτισμό αναφέρεται) και να διδαχθούν από την ορθοδοξία, η οποία εν τέλει θα είναι αυτή που θα τους προφυλάξει από τον ρασιοναλισμό και τον υλισμό.

Αντίστοιχα σκόπιμο είναι να θυμηθεί κανείς ένα από τα «περίφημα» άρθρα [6] του Γ. Μπαμπινιώτη. “Η Ορθοδοξία είναι στοιχείο αχώριστο, συνυφασμένο με τη συνείδησή μου ως Έλληνα… Όποιος μιλάει για Ορθοδοξία ερήμην του Ελληνισμού, νομίζω ότι ματαιοπονεί• όποιος όμως μιλάει για Ελληνισμό ερήμην της Ορθοδοξίας κάνει κάτι χειρότερο, ασχημονεί

Η οθωμανική αυτοκρατορία, που κυριάρχησε στη βαλκανική χερσόνησο επί πέντε περίπου αιώνες, ήταν κράτος της προεθνικιστικής περιόδου, κατά την οποία η μοντέρνα έννοια του «έθνους» ήταν άγνωστη. Όλη η οργάνωση της κοινωνίας βασιζόταν, όπως άλλωστε και στη βυζαντινή προκάτοχό της, στη θρησκεία. Κυβερνούσε τους υπηκόους της με το σύστημα των «μιλλετιών», δηλαδή των “θρησκευτικών εθνών”. Τα τέσσερα μιλλέτια, το ελληνικό, το αρμενικό, το εβραϊκό και το “τουρκικό” μιλλέτι αποτελούσαν το Οθωμανικό Κράτος [7]. Το ελληνικό μιλλέτι ελεγχόταν από τον ελληνορθόδοξο κλήρο, ο οποίος είχε σημαντική θρησκευτική, εκπαιδευτική, διοικητική και δικαστική εξουσία επί όλων των ορθοδόξων χριστιανών υπηκόων της αυτοκρατορίας, Ελλήνων και Σλάβων. Έλληνες κατείχαν σημαντικές διοικητικές θέσεις στην Υψηλή Πύλη, καθώς ήταν οι επίσημοι διερμηνείς (δραγουμάνοι) και κατά συνέπεια διαπραγματευτές για λογαριασμό του Σουλτάνου στις σχέσεις του με την Ευρώπη. Επίσης κυριαρχούσαν στο εμπόριο της Βαλκανικής, καθώς οι Τούρκοι δεν είχαν δικαίωμα από το Κοράνι να συναλλάσσονται με «απίστους».

Σήμερα η Ελλάδα είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα στην οποία δεν έχει καταστεί δυνατή η θεσμική ολοκλήρωση του διαχωρισμού Εκκλησίας και Κράτους. Οι αιτίες, όπως συνοπτικά αναφέρθηκε παραπάνω, αν και δεν είναι ευρέως γνωστές, έχουν καθαρή ιστορική συνέχεια και εδράζονται σε ένα σπηλαιώδες, οικονομικής και πολιτικής φύσης, υπόβαθρο.

Αντίθετα στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες ο διαχωρισμός Εκκλησίας – Κράτους είναι σχετικά σαφής. Αυτός που, ανάλογα με τη χώρα, παραμένει ασαφής είναι ο διαχωρισμός της θρησκείας από την πολιτική. Σε γενικές γραμμές στην Ευρώπη η επίσημη θέση της Εκκλησίας είναι ότι η θρησκεία, και ιδιαιτέρως η Εκκλησία, έχει ιδιαίτερο ρόλο στην καθοδήγηση των συνειδήσεων, δρώντας έτσι ως ελεγκτικός και εξισορροπητικός παράγοντας ως προς την κρατική ισχύ. Στη σημερινή συγκυρία της οικονομικής κρίσης, η επαναφορά του ζητήματος διαχωρισμού Κράτους – Εκκλησίας στοιχειοθετεί μια απολύτως θετική προοπτική, άσχετα από το εάν η κυβέρνηση προχωρήσει (εάν φυσικά προχωρήσει) σε έναν φιλικό ή εχθρικό διαχωρισμό. Αν και πιθανότερη θα ήταν μια παραλλαγή του φιλικού διαχωρισμού με «καθαρή διάκριση και έμπρακτη συνεργασία» (κάτι ανάμεσα στο μοντέλο των ΗΠΑ και της Γαλλίας) όπως την περιέγραψε ο Jacques Maritain και o Alexis de Tocqueville [8][9].

Οποιαδήποτε προσπάθεια ουσιαστικής πολιτικής μεταρρύθμισης δεν μπορεί παρά να ανοίξει και αυτό το σημαντικό ζήτημα. Μια κοινωνία στα όρια της εξαθλίωσης όπως η ελληνική, πρέπει να λάβει υπόψη της σοβαρά τα παρακάτω:

  • Την επιβάρυνση των προϋπολογισμών με τη μισθοδοσία των ιερέων και με τον εκκλησιαστικό στόλο αυτοκινήτων. Έξοδα που κάλλιστα θα μπορούσε να αναλάβει η Εκκλησία (τόσο με την συνδρομή των μεγάλων και μικρών ευεργετών της, όσο και με την αξιοποίηση του πλούτου της).
  • Το άκρως ευνοϊκό καθεστώς φορολόγησης της τεράστιας ακίνητης περιουσίας της Εκκλησίας σε σχέση με του υπόλοιπους πολίτες. Εδώ αξίζει να θυμηθούμε πως στο Εθνικό Κτηματολόγιο δεν προσήλθαν ώστε να εγγραφούν η Εκκλησία, οι μονές και τα σχετικά Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου.
  • Τις χρεώσεις, συχνά υπό μορφή εξαναγκαστικής δωρεάς, για την τέλεση όλων των εκκλησιαστικών μυστηρίων (γάμων, βαπτίσεων κ.λπ.).
  • Τα φαινόμενα των εικονικών δωρεών που κάθε άλλο παρά μεμονωμένα είναι.
  • Την ασυλία που παρέχεται στην Εκκλησία ως προϊόν αλληλεπίδρασης ανάμεσα στην δαιδαλώδη κρατική γραφειοκρατία και το εξίσου πολυδαίδαλο Εκκλησιαστικό Δίκαιο.
  • Την εμπλοκή της Εκκλησίας σε ζητήματα εσωτερικής λειτουργίας του Κράτους (ταυτότητες, γάμοι κ.λπ.) και την παρέμβασή της (άμεση ή/και έμμεση) στην άσκηση της πολιτικής εξουσίας.
  • Γενικότερα τη λειτουργία της Εκκλησίας (η οποία εκτός των άλλων διαθέτει και ομόλογα) ως αναπόσπαστο μέρος του καπιταλιστικού συστήματος, το οποίο ενώ δημόσια το καταγγέλλει, στην πραγματικότητα έχει υιοθετήσει πλήρως, και ασφαλώς όχι ως ιδιώτης σε καθεστώς ελεύθερων αγορών αλλά ως προστατευμένος επενδυτής με μορφή ΝΠΔΔ.

Σήμερα ελάχιστα ενδιαφέρει τον μέσο Έλληνα πολίτη και ειδικά τις νεότερες γενιές (που αδίκως θα επωμιστούν τα οικονομικά βάρη του χρέους στο μέλλον) εάν αφαιρεθεί το άρθρο 3 από το Σύνταγμα, εάν «κατέβουν» οι εικόνες (που ασφαλώς αποτελούν ιδιαίτερη, από εικαστική άποψη, κληρονομιά) από τους δημόσιους χώρους, ή εάν καταργηθούν οι θρησκευτικοί όρκοι. Η πίστη (καθώς και η επίκληση στην «Θεία Πρόνοια») αποτελεί ατομικό δικαίωμα και ασφαλώς είναι ένα άκρως προσωπικό θέμα. Ο σεβασμός στη όποια θρησκευτική πίστη και η επίγνωση της ελληνικής ιστορίας και παράδοσης είναι απολύτως άσχετα με την ουσία του ζητήματος. Εξάλλου και μετά τον διαχωρισμό Κράτους – Εκκλησίας, η δεύτερη θα συνεχίσει να ασκεί τον ανθρωπιστικό και τον κοινωνικά-εθνικά ρυθμιστικό και συνεκτικό της ρόλο. Η τακτοποίηση των σχέσεων Κράτους – Εκκλησίας, ουδεμία σχέση έχει με «συνωμοσίες» περί αποχριστιανισμού και εθνοκτονίας, αλλά αντιθέτως σχετίζεται με την εξοικονόμηση πολλών δεκάδων εκατομμύριων ευρώ προς όφελος των πολιτών.

Αυτό που ενδιαφέρει άμεσα όλους τους πολίτες, εκτός από την πολυπόθητη ισοκατανομή των οικονομικών βαρών, είναι η ισονομία και η δικαιοσύνη, που τόσο έχουν δεινοπαθήσει κατά τη λειτουργία του Ελληνικού Κράτους. Η συγκρότηση πολιτικής κοινωνίας είναι εξέχουσας σημασίας και αυτή δεν δύναται να περιλαμβάνει ευνοϊκές ή μη εξαιρέσεις.

Οι αντιδράσεις από πλευράς Εκκλησίας και συνδαιτυμόνων αυτής, θα είναι πολλές και έντονες. Αυτές όμως δεν πρέπει να κάμψουν την βούληση της κυβέρνησης, οδηγώντας σε μια ακόμη μετάθεση του ζητήματος σε κάποιο άγνωστο μέλλον. Η μετάβαση σε καθεστώς ΝΠΙΔ όλων των Εκκλησιών και Αναγνωρισμένων Θρησκειών είναι καθοριστικής σημασίας. Μπορεί ο συσχετισμός πολιτικών δυνάμεων να φαίνεται αρνητικός, ωστόσο η προτεραιότητα και η συγκυρία είναι ευνοϊκές και καθοριστικές. Άλλωστε το ζήτημα της αποκρατικοποίησης της Εκκλησίας δεν περιλαμβάνεται (ούτε πρόκειται να περιληφθεί) στις όποιες μνημονιακές και μεταμνημονιακές δεσμεύσεις του Κράτους. Η κοινωνία δεν διαθέτει πλέον την πολυτέλεια χρόνου που, σε συνδυασμό με το έλλειμα πολιτικής βούλησης, της επέβαλε διαχρονικά αδιέξοδα όπως αυτό.

Οψόμεθα καθώς φαίνεται πως στο χάσμα ανάμεσα στο «Είμεθα πρώτα Χριστιανοί και μετά Έλληνες» και στο «Ανήκομεν εις την δύσιν», κάπου έχει χαθεί η Πολιτεία.

_____________________________________________________________________________

[1] Μαρία Κ. Καραγεώργου: Ελληνική Εθνική Ταυτότητα και Εθνικισμός «Η Ιστορική συγκρότηση της εθνικής ταυτότητας του νεοέλληνα και ο ρόλος της Ευρώπης»
[2] Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης: Για τη «Μεγάλη Ιδέα» και τον εθνικισμό, “On the intellectual Content of Greek nationalism Paparrigopoulos, Byzantium and the Great Idea”.
[3] Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης, «Νοερές κοινότητες» και οι απαρχές του εθνικού ζητήματος στα Βαλκάνια», στο Θάνος Βερέμης (επιμ.) Εθνική Ταυτότητα και Εθνικισμός στη Νεότερη Ελλάδα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα 1999, σελ. 111.
[4] Αμίλκας Αλιβιζάτος: Η οικονομία κατά το Κανονικόν Δίκαιον της Ορθοδόξου Εκκλησίας (1949)
[5] Χρήστος Γιανναράς: Ορθοδοξία και Δύση – Η Θεολογία στην Ελλάδα σήμερα (1972) & Ορθοδοξία και Δύση στη Νεώτερη Ελλάδα (2005)
[6] Γεώργιος Μπαμπινιώτης: Οι άρρηκτοι δεσμοί Ορθοδοξίας και Ελληνισμού, ΤΟ ΒΗΜΑ, 19-04-1998, Κωδικός άρθρου: B12477B051.
[7] Δημήτρης Κιτσίκης: “Ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας 1280-1924”, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα, 1988.
[8] Carson, D. A: Christ And Culture Revisited, σελ. 189, Wm. B. Eerdmans Publishing, 2008
[9] Alexis de Tocqueville: Democracy in America, σε επιμέλεια και μετάφραση Harvey Mansfield και Delba Winthrop, Σικάγο: University of Chicago Press, 2000.

Eπιχείρηση Πανδώρα – Υo tambien soy anarquista

Το κείμενο είναι μέρος της εισήγησης που παρουσίασε η συντακτική ομάδα Ιωαννίνων της εφημερίδας δρόμου Άπατρις στις εκδηλώσεις που έλαβαν χώρα στην κατάληψη Αντιβίωση (22/01) και στην κατάληψη Apertus (13/02) με θέμα την επιχείρηση Πανδώρα, το νόμο Φίμωτρο και την εκκένωση/ανακατάληψη/ανακατασκευή της κατάληψης Can Vies. Μέρος των πληροφοριών που κατατίθενται αντλήθηκαν από τηλεφωνική επικοινωνία με συντρόφισσες και συντρόφους, από Μαδρίτη και Βαρκελώνη, στη διάρκεια των εκδηλώσεων που συνδιοργανώθηκαν απ’ τη Σ.Ο Λάρισας και Ιωαννίνων στο στέκι La Rage στη Βέροια (08/01) και των Σ.Ο Λάρισας, Θεσ/νίκης και Ιωαννίνων στο Άνευ Αρχών στη Θεσσαλονίκη (09/01)

cartel-mural

Η κατάσταση στην Ισπανία δε διαφέρει σημαντικά από αυτή που εξελίσσεται στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Με την ανεργία να κυμαίνεται τον περασμένο Ιανουάριο στο 23,7% του εργατικού δυναμικού, που σημαίνει 4,5 εκατομμύρια άνεργες/ους, και τον κατώτερο μισθό στα 485 ευρώ, το κράτος βγάζει κάθε όπλο απ’ τη φαρέτρα του ώστε να αντιμετωπίσει τις διεκδικήσεις και τους ριζοσπαστικούς αγώνες που αναδύονται μέσα απ’ την όξυνση των κοινωνικών και οικονομικών αντιθέσεων.

Αυτά μπορεί να είναι νέες μέθοδοι, μονάδες και εξοπλισμός της αστυνομίας, όπως οι μαζικές προληπτικές προσαγωγές, οι ομάδες ΔΕΛΤΑ και οι αύρες στην Ελλάδα, σε συνδυασμό μ’ ένα νέο νομικό οπλοστάσιο (όπως ο τρομονόμος, το άρθρο 187 Α του ποινικού κώδικα για τη σύσταση εγκληματικών οργανώσεων ,η σύσταση φυλακών υψίστης ασφαλείας τύπου Γ΄, οι επιστρατεύσεις απεργών κτλ) που ποινικοποιούν την αντιθεσμική πολιτική δράση- αποδίδοντας βαριές κατηγορίες σε διάφορες μορφές πολιτικής ανυπακοής στα προστάγματα του κράτους και του κεφαλαίου.

Αυτή ακριβώς είναι η κατεύθυνση που επιλέγει ν’ ακολουθήσει το ισπανικό κράτος, που κάνει ολοένα και περισσότερα βήματα ώστε να μοιάσει στο φρανκικό καθεστώς. Η πολιτική αυτή εκφράζεται με το χειρότερο τρόπο μέσα από το συνδυασμό του νόμου Φίμωτρου και της επιχείρησης Πανδώρα.

Νόμος Φίμωτρο

Στα μέσα, λοιπόν, του Δεκέμβρη του 2014, η ισπανική βουλή ενέκρινε τον περιοριστικό Νόμο για την Ασφάλεια του Πολίτη ή αλλιώς Νόμο Φίμωτρο. Τα σημεία που περιλαμβάνει και τα πρόστιμα από 600 έως 30,000 ευρώ που προβλέπει δικαιολογούν το όνομα του. Συγκεκριμένα, το τιμολόγιο που καταρτίστηκε στο όνομα της ασφάλειας είναι το εξής:

1. Φωτογράφηση ή ηχογράφηση της αστυνομίας – 600 έως 30,000 € πρόστιμο.
2. Ειρηνική ανυπακοή στην εξουσία – 600 έως 30,000 € πρόστιμο.
3. Κατάληψη τραπεζών ως μέσο διαμαρτυρίας – 600 έως 30,000 € πρόστιμο.
4. Διαμαρτυρία χωρίς άδεια – 600 έως 30,000 € πρόστιμο.
5. Πραγματοποίηση συνελεύσεων ή συναντήσεων σε δημόσιους χώρους – 100 έως 600 € πρόστιμο.
6. Παρεμπόδιση ή διακοπή έξωσης – 600 έως 30,000 € πρόστιμο.
7. Παρουσία σε έναν κατειλημμένο χώρο (όχι μόνο κοινωνικά κέντρα, αλλά και  σπίτια που καταλαμβάνονται από οικογένειες που έχουν υποστεί έξωση)
8. Οι μαύρες λίστες της αστυνομίας για  διαδηλωτές, ακτιβιστές και για τον εναλλακτικό Τύπο  έχουν νομιμοποιηθεί.
9. Συνάντηση ή συγκέντρωση μπροστά από το Κογκρέσο – 600 έως 30,000 € πρόστιμο.
10. Για να ασκηθεί έφεση στο δικαστήριο απαιτείται η πληρωμή των δικαστικών εξόδων, το κόστος των οποίων εξαρτάται από το πρόστιμο.
11. Επιτρέπει την τυχαία εξακρίβωση στοιχείων, διευκολύνοντας τη στοχοποίηση μεταναστών και μειονοτήτων.
12. Η αστυνομία μπορεί πλέον να πραγματοποιεί επιδρομές κατά την κρίση της, χωρίς να έχει διαταραχθεί η   «τάξη» .
13.Επιτρέπονται πλέον οι σωματικοί έλεγχοι κατά την κρίση των αστυνομικών
14. Η κυβέρνηση μπορεί να απαγορεύσει κάθε διαμαρτυρία κατά βούληση.
15. Οποιαδήποτε ασαφώς προσδιορισμένη «υποδομή ζωτικής σημασίας» θεωρείται  απαγορευμένη ζώνη για δημόσιες συγκεντρώσεις  αν θα μπορούσε να επηρεάσει τη λειτουργία τους.
16. Υπάρχουν επίσης πρόστιμα για όσους ανεβαίνουν σε κτίρια και μνημεία χωρίς άδεια

protesta-barcelona--644x362

Επιχείρηση Πανδώρα

Το ισπανικό κράτος επέλεξε να εξαπολύσει την επιχείρηση Πανδώρα την αμέσως επόμενη ημέρα της ψήφισης, ώστε να επιχειρήσει την κοινωνική νομιμοποίηση του Νόμου Φίμωτρου, μέσω της δήθεν αποκάλυψης μιας αναρχικής τρομοκρατικής οργάνωσης, εγείροντας ζητήματα περί της ασφάλειας των πολιτών.

Στις 16 Δεκεμβρίου, λοιπόν, στις 6 το πρωί ξεκίνησε μια επιχείρηση της αστυνομίας, που εισέβαλε σε 13 χώρους. Οι επιδρομές έγιναν σε δύο αναρχικά στέκια της Βαρκελώνης, στην κατάληψη Kasa de la Montanya, σε δέκα σπίτια, εκ των οποίων τα 9 στη Βαρκελώνη και ένα στη Μαδρίτη. Στην ιστορική Kasa de la Montanya (που υφίσταται εδώ και 25 χρόνια), οπου έγινε ειδική επιχείρηση της αστυνομικής δυναμης των Mossos d’Esquadra (η καταλανική αστυνομία), δεν εγινε εκκένωση, αλλά κατάσχεση υλικών. Οι έρευνες διήρκησαν μέχρι το απόγευμα και κατασχέθηκε οτιδήποτε είχε να κάνει με έντυπα αναρχικής προπαγάνδας,σκληρούς δίσκους ή αλλα ηλεκτρονικά μέσα.

Όταν ολοκληρώθηκαν οι έρευνες συνελήφθησαν 7 αναρχικές και 4 αναρχικοί με την κατηγορία της τρομοκρατίας. Είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε πως και οι 7 συλληφθείσες είναι ομοφυλοφιλες. Ως αποδεικτικά στοιχεία τα ΜΜΕ εμφάνισαν βιβλία και αναρχικά φυλλάδια, λογαριασμούς mail στο riseup και εστίασαν στην πολιτική ταυτότητα του αναρχικού. Σε κανένα συλληφθέντα δεν εφαρμόστηκε ο αντιτρομοκρατικός νόμος, οπότε την επόμενη μέρα είχαν πρόσβαση σε δικηγόρους.

Τρεις μέρες μετά οι συντρόφισσες/οι που συνελήφθησαν στη Βαρκελώνη μεταφέρθηκαν στη Μαδρίτη στην Οντιένσα Νασιονάλ, ένα ειδικό δικαστήριο, ρόλος του οποίου είναι να συγκεντρώνει όλα τα περιστατικά που επιλέγει στη Μαδρίτη, ανεξάρτητα απ’ το που έλαβαν χώρα τα «αδικήματα» για τα οποία κατηγορούνται. Το δικαστήριο αυτό κληροδοτείται απ’ το καθεστώς του Φράνκο, δημιουργήθηκε το 1977 και αντικαθιστά το «δικαστήριο για τη δημόσια τάξη». Έχει ειδικές δυνατότητες, με τους δικαστές τους να έχουν αυξημένες δικαιοδοσίες, έχει δεχθεί κριτική για περιστατικά βασανισμών, κι εκεί δικάστηκαν οι κατηγορούμενοι της ΕΤΑ.

Οι 11 συλληφθέντες της επιχείρησης Πανδώρα αποφάσισαν να μην απολογηθούν στο δικαστήριο και το μόνο που θέλησαν ειναι να καταγραφεί στα πρακτικα πως δε συμμετεχουν σε τρομοκρατική οργάνωση. Μετά απ’ αυτη τη μη απολογία οι 7 συλληφθείσες/έντες προφυλακιζονται με κατηγορία για συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση και 4 αφήνονται ελεύθερες με κατηγορίες. Ουσιαστικά, ο δικαστής έκανε ό,τι ακριβώς ζήτησε ο εισαγγελέας: για όποιους ζήτησε προφυλάκιση προφυλακίστηκαν, για όσους όχι, αφέθηκαν ελεύθεροι.

Η έρευνα ήταν μυστική, ακολουθώντας μια μέθοδο που λέγεται secreto de sumario και χρησιμοποιείται απ το δικαστήριο της Οντιένσα Νασιονάλ, με την οποία οι δικηγόροι των κατηγορουμένων δεν έχουν πρόσβαση στην έρευνα και τη δικογραφία. Απ’ τους 7 συντροφους/ισσες που ήταν φυλακισμένοι, 3 συντρόφισσες ήταν μαζί στην ιδια φυλακη, 2 κοπελες μαζι σε μια αλλη, και οι δυο σύντροφοι βρίσκονταν σε ξεχωριστές φυλακές. Ορισμένοι κατηγορούμενοι βρίσκονταν σε φυλακές με επίπεδο φίες 3 (στην Ισπανία δεν υπάρχουν φυλακές υψίστης ασφαλείας αλλά διαφορετικά καθεστώτα μέσα στην ίδια γενική φυλακή) και ορισμένοι βρίσκονται σε απομόνωση. Απομόνωση σημαίνει 21 ωρες στο κελι μονοι τους, και 3 ωρες προαυλισμού, επίσης μόνοι του, με μόνη επαφή με οικογένεια και δικηγόρους.

Η επιχείρηση Πανδώρα δεν έρχεται ως κεραυνός εν αιθρία. Το 2010, με την εκλογή του δισεκατομμυριούχου Sebastian Pinera στην προεδρία της Χιλής, ξεκίνησε μια κατασταλτική και δικαστική επιχείρηση εναντίον του αντιεξουσιαστικού χώρου, με την ονομασία «επιχείρηση Salamandra», σε συνεργασία με την ισπανική κυβέρνηση. Η επιχείρηση Salamandra, ή αλλιώς «Casos Bombas»κατέληξε σε φιάσκο, όμως η συνεργασία της χιλιανής και ισπανικής κυβέρνησης συνεχίστηκε, φθάνοντας σε κοινή δήλωση συνεργασίας των υπουργείων Δημόσιας Ταξης τον περασμένο Δεκέμβρη. Έτσι, ένα χρόνο πριν, πέντε αναρχικοί/ές, πρώην κατηγορούμενοι της επιχείρησης-φιάσκο «Casos Bombas», συνελήφθησαν στην Ισπανία, και δύο εξ αυτών, η Monica Caballero και ο Francisco Solar, είναι ακόμη προφυλακισμένοι/ες, κατηγορούμενοι για τοποθετηση εκρηκτικων στην εκκλησια Λα Πινάρ στη Σαραγόσα, για παλαιοτερη τοποθετηση εκρηκτικων σε εκκλησια στη Μαδρίτη, και για σχέδιο εμπρησμου της εκκλησίας Μονσεράλ.

Αυτό που εξαρχής επιχειρήθηκε να στηθεί ως περιστατικό είναι πως τα δύο ατομα δε δικάζονται μόνο για τις δύο μεμονωμένες πράξεις, αλλά πως μετέχουν σε μια οργανωμένη ομάδα, την GAC (Coordinated Anarchist Groups) – τις Οργανωμένες Αναρχικές Ομάδες. Έτσι, ο κυκλος των αλληλεγγυων βρισκόταν υπο στενη παρακολουθηση. Η Μόνικα Καμπαλέρο, φυλακισμένη ακόμη με την κατηγορία για συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση, δήλωσε πρόσφατα με κείμενο της πως «ποινικοποιείται η αλληλεγγύη», καθώς δεν είναι τυχαίο πως οι συλλήψεις της επιχείρησης Πανδώρα είναι μέρος του άμεσου κύλου της και μάλιστα πως οι μισοί απ’ αυτούς την επισκέπτονταν συχνά στη φυλακή.

Οι Οργανωμένες Αναρχικές Ομάδες (GAC) υπάρχουν απ τον Ιούνιο του 2012 και στόχος τους ειναι να προωθήσουν τις αναρχικές ιδέες και μεθόδους. Δεν υπογράφουν ως τέτοιες, καθώς είναι μία σύμπραξη ομάδων με διαφορετικές πολιτικές θεωρήσεις, αλλα υπήρχε μια σύμπραξη μεταξύ των ατόμων που μετέχουν, ώστε να παράγουν υλικό. Το μόνο που συνυπογραφουν είναι η μπροσούρα με τίτλο “Contra la Democracia”, δηλαδή “κατά της δημοκρατίας”, η κατοχή του οποίου χρησιμοποιείται απ την αστυνομία και τους δικαστές σαν αποδεικτικό στοιχείο για τη συμμετοχή στη GAC. .

Πώς λοιπόν συνδέεται η επιχείρηση Πανδώρα με τις συλλήψεις αυτές, πριν από ένα χρόνο; Οι 11 συλληφθέντες/είσες και οι 7 κρατουμενοι/ες της επιχείρησης Πανδώρα κατηγορουνται επίσης για συμμετοχή στις Οργανωμένες Αναρχικές Ομάδες (GAC). Οπότε συνειδητοποιούμε πως πρόθεση τους ειναι να χτυπήσουν συγκεκριμένο πολιτικό χώρο, αυτο της αναρχίας, να τον στοχοποιήσουν και να του αποδώσουν χαρακτηριστικά εγκληματικής οργάνωσης. Mέσω αυτής της διαδικασίας, οι δικαστές επιχειρούν να συμπεριλάβουν στα αδικήματα περί τρομοκρατίας, πέρα από τις βίαιες ενέργειες υψηλής ισχύος (που θα μπορουσαν να εχουν ή να μην εχουν γινει) και αυτό που αποκαλούν «τρομοκρατία χαμηλής έντασης», δηλαδή τις συγκρουσιακές διαδηλώσεις, καθώς και πολλές απ’ τις δράσεις που ποινικοποιούνται μέσω του Νόμου Φίμωτρου.

Oι δράσεις αλληλεγγύης που ακολούθησαν σε αλληλεγγύη στους/στις συλληφθέντες/είσες της επιχείρησης Πανδώρα ήταν ιδιαίτερα μαζικές, με σημαντικό ρόλο να διαδραματίζει η ξεκάθαρη πρόθεση του κράτους να στοχοποιήσει την αναρχία και ριζοσπαστικά κοινωνικά κινήματα, όπως η Πλατφόρμα Ζημιωμένων από τα Στεγαστικά Δάνεια (PAH). Ιδιαίτερη απήχηση είχε η καμπάνια αλληλεγγύης με κεντρικό σλόγκαν «yo tambien soy anarquista» (μτφ. είμαι κι εγώ αναρχικός).

Στις 30 Γενάρη, οι 7 κρατούμενοι αφέθηκαν ελεύθεροι, με εγγύηση 3.000 ευρώ έκαστος. Το δικαστήριο της Οντιένσα Νασιονάλ επέτρεψε την πρόσβαση στη δικογραφία μόλις μία μέρα πριν και αυτά που είναι γνωστά είναι όσα δημοσιοποίησε η Mossos d’Esquadra, η αστυνομία της Καταλωνίας. Οι 7 λοιπόν αντιμετωπίζουν κατηγορίες που αφορούν τη συμμετοχή στη GAC, επιθέσεις σε τράπεζες, τοποθέτηση εμπρηστικών μηχανισμών (μία στο Archbishop της Pamplona, μία σε μέλος της φασιστικής οργάνωσης Λεγεωνάριοι του Χριστού και άλλους σε ιταλικές εταιρίες), και είναι συνδεδεμένοι, σύμφωνα με την αστυνομία με την εμπρηστική επίθεση στον Καθεδρικό Ναό της Almudena στο Madrid (February 7th, 2013) και στη Βασιλική του Pillar στη Zaragoza (October 2nd, 2013), επιθέσεις για τις οποίες είναι προφυλακισμένοι και η Μόνικα και ο Φραντσίσκο που προαναφέραμε.

Το πλοίο, ο ζωγράφος και η πικρή γοητεία της «προόδου»

#

Το πολεμικό πλοίο Téméraire ήταν ένας θρύλος για το βρετανικό ναυτικό καθώς στο σκαρί του είχαν εκτυλιχτεί από τις χειρότερες αλλά και τις πιο ηρωικές σκηνές του Βασιλικού στόλου. Χειρότερες εξαιτίας της ανταρσίας και της αγρίας καταστολής της το 1801 και ηρωικές την διάρκεια των Ναπολεόντειων πολέμων στην ναυμαχία του Trafalgar όταν την αποφασιστική στιγμή της μάχης απεγκλώβισε την ναυαρχίδα Victory του ναύαρχου Νέλσον από την πίεση που βρισκόταν μετά τον θανατηφόρο του πυροβολισμό.

Ο Joseph Mallord William Turner (1775 -1851) θεωρείται αναμφισβήτητα ο μεγαλύτερος άγγλος ρομαντικός ζωγράφος της πρώιμης Βικτωριανής εποχής και όσο ήταν στην ζωή αποτελούσε επίσης θρύλο για τους σύγχρονούς του.  Ο Τέρνερ εξύψωσε την τοπιογραφία από το ταπεινό θέμα και την αυστηρή σχεδιαστική αναπαράσταση των φυσικών σκηνών στο επίπεδο της κοσμογονικής δημιουργίας λες και είχε βαλθεί να στριμώξει μέσα στον καμβά του ολόκληρη την Θεϊκή δύναμη. Η φύση που ζωγραφίζει ο Τέρνερ δεν είναι ούτε η απτή φύση των ματιών μας ούτε η νοητή της λογικής μας αλλά μια θηριώδης έκρηξη με την οποία οι τιτάνιες δυνάμεις της Γής απελευθερώνουν την ενέργεια τους στις αισθήσεις μας. Μια θύελλα στους πίνακες του Τέρνερ δεν είναι ακριβώς εκείνο το φυσικό φαινόμενο που γνωρίζουμε πως μοιάζει με μια θύελλα αλλά κάθε φορά που ονειρευόμαστε μία αυτή μοιάζει περισσότερο με τις θύελλες που ζωγράφισε ο Τέρνερ. Η ενέργεια των χρωμάτων, η ακαταστασία των μορφών, το λάδι που παγώνει στο καμβά τη φευγαλέα για τις αισθήσεις μας κίνηση, το ανεξέλεγκτο πέρα από οποιοδήποτε σχεδιαστικό περιορισμό πινέλο εισχωρούν την ορμή της φύσης και την μανία των στοιχείων της απευθείας στην ψυχή μας. Ο Τέρνερ ήταν ο πρώτος που πάντρεψε τον νατουραλισμό και τον αισθητισμό προετοιμάζοντας το έδαφος για τους μεταγενέστερους ιμπρεσιονιστές.

Η εποχή που το Téméraire σάλπαρε τις θάλασσες και ο Joseph William Turner ζωγράφιζε τα τοπία του είναι η εποχή που η Αγγλία γίνεται κέντρο της άνθησης των τεχνών και των επιστημών. Είναι η εποχή των διαλέξεων στο Λονδίνο του χημικού Humphry Davy και που ο Michael Faraday χειραγωγεί την ηλεκτρομαγνητική ενέργεια βάζοντας θεμέλια στον σύγχρονο τεχνολογικό πολιτισμό. Το Λονδίνο φωταγωγείται για πρώτη φορά από λάμπες υγραερίου το 1807 ενώ η ατμομηχανή οδηγεί τις εξελίξεις για τον βιομηχανικό καπιταλισμό. Για το πολεμικό πλοίο και τον ζωγράφο αυτές οι ιστορικές αλλαγές δεν θα μείνουν αδιάφορες και θα συμπαρασύρουν και τους δύο σε μια κοινή μοίρα που θα αποτυπώσει την ιστορία της σε ένα πίνακα.

Το τέλος των πολέμων αλλά κυρίως η εισαγωγή του ατμού στο πολεμικό ναυτικό είχε ως αποτέλεσμα να αποφασιστεί η απόσυρση και καταστροφή του Téméraire. Ο Γουίλιαμ Τέρνερ ήταν μάρτυρας της πράξης όταν το πολεμικό γέρο-«Τεμεραίρ» ρυμουλκούταν από ένα σύγχρονο ατμόπλοιο του στον πολεμικό ναύσταθμο για να διαλυθεί σε παλιοσίδερα. Ο Τέρνερ δεν μπόρεσε να μην νιώσει την θεατρικότητα της στιγμής όπου το ένδοξο παρελθόν παραδίδει την θέση του στο τολμηρό μέλλον και απέδωσε την στιγμή που το ατμόπλοιο οδηγεί το πολεμικό πλοίο στον θάνατο του σε μια έντονη με χρώματα και συναισθήματα δραματική σκηνή.

Ο πίνακας “The Fighting Téméraire tugged to her last Berth to be broken” περ.1840 ελαιογραφία σε μουσαμά 0,91χ1,22μ Εθνική Πινακοθήκη Λονδίνο, ( Το πολεμικό Τερμέραιερ οδηγείται στον πολεμικό ναύσταθμο για να βυθιστεί ένδοξα ) αντιπροσωπεύει ταυτόχρονα την γοητεία που έλκει η τεχνολογία και τη νοσταλγία του παλαιού, και ο Τέρνερ συνδύασε στον πίνακα αυτό με ένα αριστουργηματικό τρόπο τόσο τον θαυμασμό για τις νέες τεχνολογίες όσο και την μελαγχολία για το τέλος του κόσμου που χάνεται. Ταχύτητα, θόρυβος, τόλμη, έντονα ζωντανά χρώματα περιγράφουν το ατμόπλοιο που σκίζει με -για τα δεδομένα της εποχής- μανία το κύμα. Η δύναμη του ατμού αντικαθιστά την δύναμη του αέρα και παρατηρώντας τον πίνακα απελευθερώνονται στα αυτιά μας οι ήχοι από το δυνατό θόρυβο της μηχανής και το πάφλασμα των κυμάτων που δημιουργεί η πλώρη του. Εκτός όμως από την κίνηση των δύο πλεούμενων όλο το υπόλοιπο θέμα του πίνακα διακατέχεται από παγωμένη ακινησία λες και η πλάση υποκλίνεται στην πορεία του πολεμικού πλοίου προς τον τελικό του προορισμό. Το Téméraire σέρνεται πίσω από το ρυμουλκό σε πλήρη αντίκρουση χρωμάτων και αισθημάτων. Λευκό, αχνό σαν ένα φάντασμα είναι πια ήδη παρελθόν. Αν και ήταν σχεδόν κατεστραμμένο όταν το είδε ο Τέρνερ να ρυμουλκείται επέλεξε να το ζωγραφίσει σε όλη του την μεγαλοπρέπεια όπως όταν βρισκόταν με όλα του τα κατάρτια στητά και σε όλη του την ακμή. Το λευκό του φαντάσματος και το αγέρωχο ύφος που το διακατέχει σε πλήρη αντίθεση με την κινητικότητα και τα χρώματα του ατμόπλοιου εντείνουν την θεατρικότητα της στιγμής. Ο γέρο-«Τεμεραίρ» σαν ένας μεγαλειότατος – κατάδικος οδηγείται επιβλητικός προς τον τόπο της θανάτωσης του. Επάνω αριστερά στο Ιστιοφόρο ένα ημισέληνο φεγγάρι σηματοδοτεί την εμφάνιση της νύχτας και το σκοτάδι της λήθης που θα καλύψει το Τεμεραίρ. Από δεξιά ο ήλιος δύει συμπάσχοντας μέσα σε ένα πλούμισμα βαθιών έντονων χρωμάτων. Ο συμβολισμός εμφανής: Η δύναμη της τεχνολογίας επικρατεί επάνω στην δύναμη της φύσης. Το παλιό εδώ, το ιστιοφόρο, είναι και αυτό μία μορφή τεχνολογίας αλλά μια τεχνολογία που βασίζεται στη αξιοποίηση της φύσης όχι στην χειραγώγηση της. Η ατμομηχανή όμως φέρνει στο προσκήνιο μια νέα τεχνολογία που αναπαράγει τις δυνάμεις της φύσης μέσα στον καυστήρα χαλιναγωγώντας τα στοιχεία της και καταστεί παρωχημένη την τεχνολογία του ιστιοφόρου. Ο πίνακας είναι μια ωδή στην πρόοδο της τεχνολογίας. Θα λέγαμε, και ας είναι υπερβολή, πως είναι ένας φουτουριστικός πίνακας του 19ου αιώνα.

Στις αρχές του 19ου αιώνα η αλματώδη ανάπτυξη των δυνατοτήτων της τεχνολογίας με την αξιοποίηση της θερμοδυναμικής ενέργειας έφερε στους ανθρώπους της εποχής την πρωτόγνωρη μέχρι τότε προσδοκία για ένα κόσμο απεριόριστης υλικής προόδου και συμμετοχής στο παγκόσμιο πλούτο των εθνών.  Η γοητεία που άσκησε το κάλεσμα της αέναης πορείας προς τον υλικό κορεσμό επέτρεψε όπως επισημαίνει ο Ζαν Κλωντ Μισεά μέσα σε διάστημα ιδιαίτερα μικρό, μόλις μιας γενιάς, να «αναδυθεί μια πρωτοφανής πολιτική μορφή, προορισμένη να διαρκέσει μέχρι και σήμερα, της μεταφυσικής της Προόδου και του νοήματος της Ιστορίας που συγκροτεί- από τον 18ο αιώνα και μετά- τον σκληρό πυρήνα όλων των αστικών αντιλήψεων του κόσμου«. Ο Τέρνερ γοητευμένος από τις νέες μηχανές δεν είναι ακριβώς σίγουρος για το τι είναι το νέο που θα φέρουν αλλά παρ’όλα αυτά τις υποδέχεται με ενθουσιασμό. Αναρωτιόμαστε πραγματικά ποια θα ήταν η αντίδραση του Τέρνερ εάν τότε γνώριζε με την ίδια βεβαιότητα που εμείς σήμερα ξέρουμε πως «ο μύθος της μηχανής» που τον συνεπήρε με τόση προσδοκία θα μετατρέπονταν με το πέρασμα των χρόνων στο αρπακτικό που καταβρόχθισε και αλλοίωσε ανεπανόρθωτα τα ίδια φυσικά τοπία που τόσο πολύ τον συγκινούσαν και αποτελούσαν την πνοή για τη ζωγραφική του. Σε κανένα άλλο πίνακα όσο το «Το πολεμικό Τεμεραίρ οδηγείται στον πολεμικό ναύσταθμο για να βυθιστεί ένδοξα» δεν αποτυπώνεται η πλήρη αντίθεση των αισθημάτων που προκαλεί η γοητεία για το καινούργιο που έρχεται και η μελαγχολία για το οικείο που χάνεται…

Δυο λόγοι γιατί το #Grexit θα πρέπει να πάψει να τρομάζει

Grexit

Η πιθανότητα εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ ή και την Ευρωπαϊκή Ένωση (γνωστή και ως Grexit) επιστρέφει στο «δημόσιο» διάλογο συνοδευόμενη από απειλές και κινδυνολογίες περί Αρμαγεδδώνα (όπως διατείνεται ο χώρος του «αντιλαϊκισμού» της κεντροδεξιάς αλλά και της «φιλοευρωπαϊκής» κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ), ενώ πολλές φορές – κυρίως από κόμματα της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς, μαζί και του ΚΚΕ – υιοθετείται ως βάσιμη αντιπρόταση στην καταστρεπτική ευρωλιτότητα. Στο άρθρο αυτό θα συζητηθούν μερικοί λόγοι για τους οποίους η χρήση της παραγράφου 1 του άρθρου 50 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση – «κάθε κράτος μέλος μπορεί να αποφασίσει να αποχωρήσει από την Ένωση, σύμφωνα με τους εσωτερικούς συνταγματικούς του κανόνες» – δε θα πρέπει να αποτελεί ταμπού για την Ελληνική κοινωνία. Τη στιγμή που, όπως όλα δείχνουν, η νέα κυβέρνηση οδηγείται σε ρήξη με τις Ευρωπαϊκές ηγεσίες, λόγω ακριβώς της έλλειψης υποστήριξης και κατανόησης, η επόμενη μέρα που θα σημάνει το τέλος της «ευρωπαϊκής» Ελλάδας θα πρέπει ήδη να έχει αρχίσει να συζητιέται. Τη στιγμή που η γενικευμένη σήψη ταλανίζει την ευρωπαϊκή ήπειρο, όπου κάθε έννοια και αξία δημοκρατίας σβήνει σιγά σιγά από τη συλλογική μνήμη, φτάνοντας στο σημείο να καταλήξει μια άγνωστη λέξη σε εγκυκλοπαίδειες για τις επόμενες γενιές, για χάρη μιας τοξικής τεχνοκρατικής αριστοκρατίας, το τέλος αυτής της ευρωπαϊκής «προοπτικής» δε θα πρέπει να τρομάζει. Αν και οι βασικότεροι λόγοι που οδηγούν σε σκεπτικισμό αναφορικά με το Grexit είναι κατά βάση οικονομικοί (δάνεια, καταθέσεις, εισαγωγές κτλ) στο άρθρο αυτό θα συζητηθούν άλλες βασικές αιτίες που οφείλουμε να λάβουμε υπόψη μας, δεδομένου ότι έχουν κατά καιρούς υπάρξει διάφορες οικονομικές αναλύσεις (βλ Paul Krugman ή Κώστας Λαπαβίτσας) που αναιρούν την κυρίαρχη άποψη περί αναγκαιότητας του ευρώ.

Μύθος 1: Η έξοδος από το ευρώ και την Ε.Ε. θα μας οδηγήσει σε πρωτοφανή απομόνωση, και η Ελλάδα θα καταντήσει μια φτωχή και εγκαταλελειμμένη επαρχία.

Αυτή είναι η κυρίαρχη άποψη που με πάθος συμμερίζεται το «αντιλαϊκιστικό» μπλοκ της «υπευθυνότητας», βάση της οποίας ο μέσος Έλληνας πολίτης θα πρέπει να κάνει τα πάντα ώστε να παράσχει γη και ύδωρ στις αποφάσεις της Κομισιόν και της Γερμανίας, όντας οι μόνοι που γνωρίζουν το «δικό μας καλό», πάντα στα πλαίσια της ιδεολογίας του ΤΙΝΑ (There is No Alternative [to Neoliberalism]). Συχνά μάλιστα αυτοί οι χώροι, επενδύοντας στην ακατάσχετη κινδυνολογία, προεικονίζουν και ταυτίζουν την εκτός-Ε.Ε. Ελλάδα με τη Βενεζουέλα, την Κούβα, ή και τη Βόρεια Κορέα, λόγω ακριβώς του γεγονότος ότι στην Ελλάδα ο ευρωσκεπτικισμός εκφράζεται μέσα από κομμουνιστικές τάσεις της ριζοσπαστικής αριστεράς, με την οποία εξισώνεται και η μετριοπαθής νέα αριστερόστροφη κυβέρνηση. Μπορούμε όμως να υποθέσουμε ότι μια πιθανή ρήξη της Ελλάδας με την Ε.Ε. θα οδηγούσε ντετερμινιστικά και νομοτελειακά σε μια τέτοια κατάσταση; Τούτος ο ισχυρισμός, στην πραγματικότητα, ενισχύει την ιδιαίτερα αμφισβητούμενη άποψη, ότι η Ένωση των λαών της Ευρώπης κάτω από την τεχνοκρατία των Βρυξελλών αποτελεί μονόδρομο σταθερότητας και εγγυητή ευημερίας. Είναι όμως αυτή η τοποθέτηση βάσιμη; Το παράδειγμα της Ελβετίας μας οδηγεί σε άλλου τύπου συμπεράσματα που αποδομούν, και στην τελική αναιρούν, τις παραπάνω ορθοδοξίες.

Η Ελβετία λοιπόν απέρριψε τη συμμετοχή της στην Ενωμένη Ευρώπη με δημοψήφισμα το 1992 – όπως και το 1920 απέρριψε με τον ίδιο τρόπο τη συμμετοχή της στην Κοινωνία των Εθνών (Huber 1968, σ.6) – και όντας μια χώρα αυτόνομη και ελάχιστα εξαρτημένη από τον εξωτερικό παράγοντα, απολαμβάνει σημαντικά δημοκρατικά προνόμια, σε αντίθεση με τα περισσότερα κράτη μέλη της Ε.Ε. Πάνω από 30 δημοψηφίσματα διεξάγονται κάθε χρόνο, έπειτα από συλλογή υπογραφών, περιορίζοντας έτσι την ισχύ του κοινοβουλίου και των κομμάτων, ενώ οι κυβερνήσεις έχουν πολλές φορές υπαναχωρήσει στη λαϊκή ψήφο, αποσύροντας νομοσχέδια που δεν επείγουν, είτε έχουν τη δυνατότητα να αναθεωρούν το Ομοσπονδιακό Σύνταγμα της χώρας (Kriesi & Trechsel 2008, σ.34 / Huber 1968, σ.24-25). Οι λαϊκές πρωτοβουλίες δίνουν πάντα τον τελευταίο λόγο στην ομοσπονδιακή χάραξη πολιτικής, ενώ μπορούν ανά πάσα στιγμή να αποτρέψουν την ψήφιση νόμων ασκώντας veto (Kriesi & Trechsel 2008, σ.56 / Huber 1968, σ.26). Τα Καντόνια, και κυρίως οι δήμοι και οι κοινότητες, διατηρούν μια δική τους αυτονομία – εγγυημένη από το άρθρο 47 του Ομοσπονδιακού Συντάγματος – σε ότι αφορά τη διεξαγωγή δημοψηφισμάτων για θέματα σχετικά με την τοπική άσκηση πολιτικής, παρά τις μακροοικονομικές προσπάθειες που ενδυνάμωσαν τον κεντρικό σχεδιασμό και τον συγκεντρωτισμό (Kriesi & Trechsel 2008, σ.35, σ.36, σ.55).

Αυτό που κατάφεραν οι Ελβετοί να αποφύγουν το 1992 είναι η αναδόμηση και εκ νέου διαστασιολόγηση του Ομοσπονδιακού συστήματος (βασική προϋπόθεση για την ένταξη της χώρας στην Ε.Ε.) πράγμα που ερχόταν σε αντίθεση με τη βούληση του εκλογικού σώματος (Aubert 1983, σ.211 / Kriesi & Trechsel 2008, σ.43), καθώς θα μπορούσε ανά πάσα στιγμή να θέσει σε κίνδυνο την αυτονομία των Καντονιών – τα οποία φυσικά μπορούν να χαράζουν τη δική τους δημοσιονομική πολιτική, καθώς και να ελέγχουν τον τοπικό τους προϋπολογισμό, ανεξάρτητα από το εθνικό σύστημα οικονομικής κατεύθυνσης (Kriesi & Trechsel 2008, σ.35) – περιορίζοντας έτσι σημαντικά δημοκρατικά δικαιώματα. Ας κάνουμε στο σημείο αυτό μια σύγκριση μεταξύ της «απομονωμένης» Ελβετίας και της δικτυωμένης Ιρλανδίας, μια χώρα που πληροί όλες τις διαδικασίες ένταξης στην Ε.Ε. Το Άρθρο 27 του Ιρλανδικού Συντάγματος προβλέπει αντίστοιχα δημοψηφίσματα για θέματα που κρίνονται εξέχουσας σημασίας (όπως οικονομική πολιτική, μεταναστευτικό, υπηκοότητα, διοίκηση, επικύρωση διεθνών συμφωνιών). Παρόλα αυτά η απόφαση του Ιρλανδικού λαού να απορρίψει διεθνείς και Ευρωπαϊκές συμφωνίες ουδέποτε κατέστη σεβαστή: η συνθήκη της Νίκαιας το 2001 απορρίφθηκε μαζικά από το εκλογικό σώμα. Επειδή όμως το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος στρέφονταν ενάντια στο project της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης, ο Ιρλανδικός λαός υποχρεώθηκε σε δεύτερο δημοψήφισμα που διεξήχθη ένα χρόνο αργότερα, όπου και έπειτα από κινδυνολογίες και απειλές, επικράτησε το ΝΑΙ. Παρομοίως και το 2007 με τη συνθήκη της Λισαβόνας, οι Ιρλανδοί αναγκάστηκαν να εισέλθουν στις κάλπες δύο φορές, πράγμα που δείχνει ξεκάθαρα ότι η δημοκρατία και η σταθερότητα που επικαλείται η Ε.Ε. δεν είναι απλά και μόνο a la carte, αλλά επί της ουσίας πρόκειται για μια οργανωμένη και νομιμοποιημένη μορφή τεχνοαυταρχικής αριστοκρατίας, η οποία τούτη τη στιγμή που διεξάγονται οι σημαντικές αυτές διαπραγματεύσεις αναφορικά με την Ελληνική κρίση χρέους δείχνει το πραγματικό της προσωπείο.

Οι επικριτές του Ελβετικού πολιτεύματος φυσικά λένε τα εξής: η Ελβετία στηρίζει τη δημοκρατία της σε μια οικονομική ευημερία (πράγμα που δεν υφίσταται – ούτε κατά διάνοια – στην Ελλάδα), στο διεθνές ξέπλυμα χρήματος και τον μη έλεγχο των τραπεζών. Σε ότι αφορά τα δύο τελευταία, είναι πράγματι αλήθεια ότι οι Ελβετικοί νόμοι συγκαλύπτουν σκάνδαλα τραπεζικά καθώς και φοροδιαφυγή, λειτουργούν ως πλυντήρια για απάτες ενώ την ίδια στιγμή παρέχουν και οικονομικό άσυλο σε διεθνείς εγκληματικές προσωπικότητες, πράγμα που αντιβαίνει μια από τις πιο βασικές προϋποθέσεις για δημοκρατία, την κοινωνική και πολιτική διαφάνεια. Ωστόσο, το γεγονός ότι το Ελβετικό πολίτευμα είναι σαφέστατα πιο δημοκρατικό από τα υπόλοιπα – και κυρίως από αυτά των χωρών μελών της Ε.Ε. – δε συνεπάγεται ταυτοχρόνως ότι η Ελβετία ζει σε κάποιο δημοκρατικό παράδεισο (για περισσότερα, άρθρο του Γιώργου Οικονόμου, «Το Ελβετικό πολίτευμα»). Σε ότι αφορά το πρώτο, την οικονομική ευημερία, με βάση τις στατιστικές τόσο του IMF, της CIA World Factbook, των Ηνωμένων Εθνών και της Παγκόσμιας Τράπεζας, οι πλουσιότερες χώρες αυτή τη στιγμή είναι οι ΗΠΑ, και ακολουθεί η Κίνα, η Ιαπωνία και η Γερμανία, ενώ για το Global Finance (2009-2013) πρωτιά καταγράφει το Κατάρ, και ακολουθούν το Λουξεμβούργο και η Σιγκαπούρη. Αν η ευημερία αποτελεί βασική συνθήκη για την επέκταση της δημοκρατίας, τότε θα έπρεπε αντιστοίχως οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία και το Κατάρ να είχαν πολιτεύματα δημοκρατικότερα από αυτά που ήδη έχουν, πράγμα που φυσικά δεν ισχύει, πόσο μάλλον στην Κίνα και το Κατάρ. Ως εκ τούτου, η δημοκρατία (μέ ή χωρίς εισαγωγικά) στην Ελβετία δεν είναι αποτέλεσμα οικονομικών συνθηκών αλλά συγκεκριμένης πολιτικής κουλτούρας, χρόνια διαμορφωμένης, κάτι που σημαίνει ότι το σπάσιμο των εμποδίων που οδηγεί στην εδραίωση του πολιτεύματος αυτού θα πρέπει να συνοδεύεται και από κάποιο πρόταγμα για περαιτέρω κοινωνικές ελευθερίες και δημοκρατικές διεκδικήσεις.

Μύθος 2: Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί σανίδα σωτηρίας ενάντια στον καταστροφικό εθνικισμό, καθώς γεφυρώνει εσωτερικές συγκρούσεις μέσω της συνεργασίας των λαών, των ανοιχτών συνόρων και της διαπολιτισμικής επικοινωνίας. 

Όπως είχα γράψει και παλιότερα, βασική ιδρυτική αρχή της Ε.Ε. ήταν η αποφυγή μιας γενικευμένης σύγκρουσης μεταξύ των Ευρωπαίων λαών, στον απόηχο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου που – με βάση την κυρίαρχη λογική – τροφοδοτήθηκε από εθνικιστικά κινήματα και προστατευτικές πολιτικές οι οποίες οδήγησαν στην άνοδο του εθνικοσοσιαλισμού, πράγμα που ευνόησε σταδιακά την ιδεολογική ηγεμονία του φιλελευθερισμού ως τη μόνη λογική απάντηση σε όλα τα προβλήματα (Levy 2002, σ.3), και κατ’ επέκταση την επιβολή του δόγματος ΤΙΝΑ, πάνω στο οποίο βασίστηκε ολόκληρο το Ευρωπαϊκό, τεχνοκρατικό οικοδόμημα. Η ιδέα όμως αυτή, της αποδόμησης του έθνους κράτους, της σταδιακής του εξασθένισης για χάρη μιας κεντρικής ηγεσίας με έδρα τις Βρυξέλλες όχι μόνο καταστρατήγησε βασικές πολιτικές ελευθερίες καθώς και θεμελιώδη κεκτημένα (όπως το παράδειγμα της Ιρλανδίας μας δίνει να καταλάβουμε, και αντιστοίχως οι ωμές παρεμβάσεις στις Κάνες το 2011) αλλά απεναντίας εξέθρεψε αντιδραστικές και ρατσίζουσες εθνικιστικές παρορμήσεις (για των οποίων την άνοδο θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε την οικονομική κρίση ως μοναδική αιτία). Οι λόγοι φυσικά ποικίλουν:
– Ο Eric Hobsbawm (1991) βασίζει τη γέννεση του πολιτικού εθνικισμού (civic nationalism) στη νεωτερικότητα, στη Γαλλική Επανάσταση συγκεκριμένα, όπου το Γαλλικό κράτος προσπάθησε να διαδώσει τη Γαλλική γλώσσα σε όλους τους κατοίκους της Γαλλικής επικράτειας (εθνο-γλωσσικός εθνικισμός), καλλιεργώντας μια ταυτότητα η οποία βασίστηκε στο αποικιακό πνεύμα και βοήθησε απλούς χωρικούς να μετατραπούν σε Γάλλοι πολίτες. Όπως ακριβώς η εθνική ταυτότητα καλλιεργήθηκε από τα πάνω, έτσι ακριβώς και η Ευρωπαϊκή ταυτότητα (στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής επέκτασης και ολοκλήρωσης) υπήρξε και αυτή με τη σειρά της δημιούργημα κάποιας πολιτικής ιντελιγκέντσιας, η οποία στόχευε ακριβώς στην εκμηδένιση της πρωταρχικής ταύτισης του ανθρώπου με το έθνος-κράτος, προς όφελος της «ευρωπαϊκής» ταυτότητας. Βέβαια, η καλλιέργεια της εθνικής συνείδησης συνέβη σε κάποια χρονικά πλαίσια όπου οι Ευρωπαϊκοί πληθυσμοί δεν είχαν υιοθετήσει κάποια σταθερή και συμπαγή κοινή ταυτότητα ως σημαίνον, όπως αυτή του στο έθνους-κράτους που σταδιακά υποχωρεί για χάρη μιας νέας φαντασιακής σημασίας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την έξαρση των ταυτιστικών κρίσεων, λόγω της εξασθένισης του αισθήματος του ανήκειν, και ως εκ τούτου, οι Ευρωπαϊκοί πληθυσμοί δίχως άλλοθι αναδιπλώνονται στον εαυτό τους (με μόνο τους οδηγό το φόβο). Αυτή η ταυτιστική κρίση δεν εκφράζεται μόνο μέσα από κάποια κοινωνική εσωστρέφεια, αλλά κυρίως ενισχύει τη διάλυση του κοινού κόσμου – που συνενώνει τους ανθρώπους στο δημόσιο πεδίο, τη σφαίρα της συνδιαμόρφωσης, αναπαράγοντας τον ιδιωτικό κανιβαλισμό των τελευταίων ετών.
– Όπως αναφέρει η Arendt (1976, σ.267-304) η εξασθένιση του έθνους-κράτους κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου, είχε ως αποτέλεσμα την υποχώρηση και του πολιτικού εθνικισμού πράγμα που απέβη τραγικό για τους Εβραϊκούς πληθυσμούς, οι οποίοι στα πλαίσια του έθνους κράτους απολάμβαναν προστασία από πογκρόμ και διώξεις σε μια Ευρώπη που έβραζε από αντισημιτισμό. Οι νέοι εθνικισμοί (ως υποκατάστατα) που αναδείχθηκαν κατά τη διάρκεια αυτή, ήταν κατά βάση υπερ-εθνικοί, δαρβινοφυλετικοί (tribal nationalism) και βαθύτατα αντιεβραϊκοί, οδηγώντας στην αναρρίχηση ολοκληρωτικών καθεστώτων στην εξουσία, και στο ξέσπασμα του ΒΠΠ. Όπως τότε, έτσι και σήμερα, κάτω από την αιγίδα της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στα πλαίσια του «ευρωκράτους» διαλύεται κάθε δεσμός του πολίτη με τους θεσμούς που – έστω και κατ’ επίφαση – εξασφαλίζουν βασικά δικαιώματα. Μπορεί σήμερα η εξασθένιση του έθνους-κράτους να μην περιορίζονται τα δικαιώματα των μειονοτήτων (καθώς οι Ευρωπαϊκοί θεσμοί προβλέπουν γι’ αυτά), ωστόσο βασικά κεκτημένα που ήταν συνδεδεμένα με τημ κεϋνσιανική του δομή (όπως βασικές κοινωνικές παροχές) χάνονται, αφήνοντας έτσι πληθυσμούς ευάλωτους στην αυθαιρεσία των αγορών, τη στιγμή που το Κοινωνικό Συμβόλαιο διαλύεται στα πλαίσια του ΤΙΝΑ (πάνω στο οποίο δομείται η σύγχρονη Ευρώπη υπερκράτος»).
– Η προσπάθεια ανάμειξης 27 διαφορετικών χωρών με διαφορετική ιστορία, ήθη, έθιμα κάτω από μια κοινή οικονομία, καθιστά τη διαπολιτισμική επικοινωνία αδύνατη. Θα πρέπει στο σημείο αυτό να αναφερθούμε στις αξίες κάτω από τις οποίες η πολυπολιτισμική Ευρώπη λειτουργεί, αξίες οικονομικές, ανταγωνιστικές, που προάγουν το κέρδος και τον ανταγωνισμό ως μοναδικά κριτήρια. Αυτός ο ανταγωνισμός, όμως, την ίδια στιγμή εκφράζεται και με χαρακτηριστικά έθνους ή φυλής. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο οικονομικός ανταγωνισμός οδηγεί στην δαιμονοποίηση του λιγότερου ισχυρού: οι αδύναμες χώρες (όπως η Ελλάδα) θα βρεθούν ακριβώς κάτω από αυτό το στίγμα της δαιμονοποίησης, ενώ οι «οικονομικά ισχυρές» αποτιμώνται ως παραδείγματα προς μίμηση, στα πλαίσια του δαρβινιστικού νεωτερικού φαντασιακού που συνοδεύει την κυρίαρχη οικονομικοκεντρική ιδεολογική ηγεμονία, μια ηγεμονία που ταυτόχρονα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι και του Γερμανικού προτεσταντικού φαντασιακού όπως πολύ χαρακτηριστικά τονίζει ο Max Weber (1998), ενισχύοντας έτσι με αυτόν τον τρόπο τις πολιτισμικές διαφορές μεταξύ χωρών.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες, λοιπόν, ειρηνική διαβίωση δεν είναι δυνατό να εξασφαλιστεί. Διότι η κοινωνική ειρήνη είναι απόλυτα συνυφασμένη με τη δικαιοσύνη, απαραίτητο συστατικό της οποίας είναι η (πολιτική, και κατ’ επέκταση οικονομική) ισότητα: διότι μεταξύ άνισων δεν υπάρχει δικαιοσύνη αλλά ισχύς όπως έλεγε και ο Θουκυδίδης. Ισότητα δεν μπορεί να υπάρξει πέρα από το πολιτικό πεδίο, όπου η βία αντικαθίσταται από το λόγο. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, ως εκ τούτου, καμία χώρα και κανένας λαός δεν έχει να κερδίσει τίποτα, πέρα από μια συνεχιζόμενη διαιώνιση της κοινωνικής μιζέριας, η οποία κανείς δεν ξέρει ποιά θα είναι η κατάληξή της, τη στιγμή που η Ευρώπη ως soft power μετατρέπεται σε ένα νέο Σοβιετικού τύπου καθεστώς.

Εν κατακλείδι

Συνεπώς, το Grexit, ή μια αναπόφευκτη διάλυση της Ε.Ε. (αναπόφευκτη όχι βάση ενός πιθανού Grexit, αλλά κυρίως λόγω της επικράτησης κομμάτων που επιδιώκουν μονομερή έξοδο από την Ευρωπαϊκή «οικογένεια» στις επόμενες εκλογές της Αυστρίας, της Γαλλίας και της Ολλανδίας) δε θα πρέπει να μας τρομάζει και τόσο, όσο η συνέχεια της τοξικής αυτής ευρωιδεοληψίας που βυθίζει κοινωνίες στη δύνη της απελπισίας. Η περίφημη Ευρώπη των λαών που ονειρεύονται ορισμένοι δεν μπορεί να είναι άλλη παρά η Ευρώπη του απο-συγκεντρωτισμού, δίχως αυτό φυσικά να σημαίνει ότι η επιστροφή στο έθνος κράτος αποτελεί εξιδανίκευση, όσο και αν – για την ώρα τουλάχιστον – πρόκειται για ένα πιο ουσιαστικής σημασίας βήμα. Για την ώρα, γνωρίζουμε ότι δεν είναι εφικτό να μεταρρυθμιστεί αυτός ο γραφειοκρατικός μηχανισμός προς κάτι καλύτερο, καθώς οι δομές του είναι τόσο συγκεντρωτικές και τεχνοελιτίστικες που αδυνατούν να εσωτερικεύσουν και να προβάλουν τη γενική λαϊκή βούληση. Συνεπώς, η Ε.Ε. δεν έχει άλλο παρά να (αυτο)διαλυθεί, αλλά η «επόμενη μέρα» θα πρέπει να συνοδεύεται ρητά από κάποιο πρόταγμα που θα θέτει ως στόχο του τη δημοκρατία, τη δημιουργία ανοικτών δικτύων αλληλεγγύης και πολιτισμικής επαφής των λαών που, ταυτόχρονα, θα ασκεί έλεγχο με στόχο καμία τοπική απόφαση να μην μπορεί να παραβιαστεί από κεντρικούς μηχανισμούς και για κανέναν λόγο. Για να  φτάσουμε, όμως, στο  σημείο αυτό θα πρέπει αρχικά να έρθουμε σε ρήξη με κάθε είδους ιδεολογικό μας αποκούμπι, και κυρίως τον φιλο-ευρωπαϊκό φετιχισμό που αναμασούν αριστεροί και δεξιοί δονκιχωτιστές.

Αναφορές
Arendt, H., 1976. ​The Origins of Totalitarianism. ​6th ed. USA: A Harvest Book.
Aubert, J.F., 1983. Expos ́e des institutions politiques de la Suissea partir de quelques affaires controverses, 2nd edition. Lausanne: Payot.
Hobsbawm, E. J. 1., 1991. Nations and nationalism since 1780: Programme, myth, reality. Canto ed. Cambridge: Cambridge University Press.
Huber, H., 1968. How Switzertland is Governed. Switzerland: Schiweizer Spiegel Vergal.
Kriesi, H., & Trechsel, Α., 2008. The Politics of Switzerland. Cambridge: Cambridge University Press.
Levy, C., & Roseman, M…. 2002. ​Three Postwar Eras in Comparison. ​London: Palgrave.
Weber, M., 1998. The Protestant ethic and the spirit of capitalism. 2nd Roxbury ed. Los Angeles: Roxbury Pub.