Μανιφέστο/θέσεις 2014

Η Αγγλική έκδοση εδώ

Η ομάδα του Eagainst.com ξεκίνησε τη λειτουργία της τον Δεκέμβρη του 2010, ως μια πρωτοβουλία ανθρώπων με σκοπό όχι μόνο τον διάλογο ή την αντιπληροφόριση αλλά και την φιλοσοφική, πολιτική και πολιτισμική αυτομόρφωση του σύγχρονου ανθρώπου πάνω σε πανανθρώπινες αξίες και ιδανικά (όπως η ελευθερία του λόγου, το δικαίωμα στην παιδεία, η ισότητα των φυλών και των φύλων, των ανθρώπων με διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό, η ανάδειξη των αποκλεισμένων κοινωνικών ομάδων όπως οι μετανάστες, οι άνεργοι, η εναντίωση σε κάθε εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, η κριτική στην μισθωτή εργασία και στις αλλοτριωτικές της συνέπειες…). Το Eagainst.com συσπειρώνει ανθρώπους από ποικίλους πολιτικούς χώρους, κυρίως ένθερμους υποστηρικτές του προτάγματος της αυτονομίας – όπως αυτό εκφράστηκε από τον Κορνήλιο Καστοριάδη – στοχαστές της συμβουλιακής δημοκρατίας (βλ. Χάνα Άρεντ) και των αναρχικών προταγμάτων (με ιδιαίτερη έμφαση στους Μάρεϋ Μπούκτσιν και Ερρίκο Μαλατέστα), είτε καταστασιακούς και ελευθεριακούς σχολιαστές, αναλυτές που δεν επιθυμούν να συμβιβαστούν ιδεολογικά με τις κυρίαρχες αξίες που διέπουν το σύγχρονο καπιταλιστικό φαντασιακό και αντ’ αυτού αναζητούν πολιτικό διέξοδο δίχως όμως να παραμένουν προσκολλημένοι σε κάποια ηγετική φυσιογνωμία, σε θεωρίες/θέσφατα και δογματικές πεποιθήσεις (άλλωστε το πέρασμα από την δυστοπική τωρινή πραγματικότητα σε μια ευτοπική δημιουργία δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί κάτω από συνθήκες ιδεολογικού παρωπιδισμού που συναντάμε συνεχώς σήμερα), δίχως να αναπαράγουν σύσσωμα ή τμηματικά κοινωνικά ταμπού, εθνικισμούς ή χρεωκοπημένα ιδεολογικά ρεύματα, συνεχίζοντας την κοινωνική επανάσταση που ποτέ δεν έχει τελειώσει αλλά βρίσκεται εν σπέρματι στην ψυχή του καθενός μας. Πάντα θέτοντας ως βασικό πρόταγμα την κοινωνική μεταστροφή: την πολιτική, οικονομική και πολιτισμική δικαιοσύνη και ισότητα, την άμεση διαβουλευτική δημοκρατία και την απόρριψη κάθε είδους γραφειοκρατίας, αντιπροσώπευσης και ιεραρχίας, η συγγραφική ομάδα του Eagainst.com συνεχίζει μέχρι και σήμερα να προωθεί στο δημόσιο διάλογο πολιτικές ιδέες που δεν τυγχάνουν ευρείας αναγνώρισης (από τους συμβατικούς/συστημικούς «πολιτικούς» ή τους παραδοσιακούς – μέ ή χωρίς εισαγωγικά – επαναστατικούς χώρους), ιδέες που προωθούν μια διαφορετική κατανόηση όχι μόνο του τρόπου και των μέσων αλλά και των σκοπών της αλλαγής. Μακριά από τετριμμένες και παγιωμένες στείρες αντιλήψεις, σπάζοντας ιδεολογικά ταμπού και κάθε είδους συντηρητισμό η ομάδα συνεχίζει ακάθεκτη το δύσκολο και παράτολμό της έργο, καλωσορίζοντας όλους όσους ανταποκρίνονται στο κάλεσμά για πολιτικό διάλογο.

Όντας άνθρωποι ξεχωριστοί (εργαζόμενοι, φοιτητές, άνεργοι, καλλιτέχνες, ακαδημαϊκοί, συγγραφείς) άνθρωποι με παρόμοια προβλήματα, ανησυχίες και ευαισθησίες, άνθρωποι από διάφορα μέρη της υφηλίου, ενώνουμε τις φωνές μας κάτω από έναν κοινό σκοπό: να συμβάλλουμε με τον δικό μας τρόπο, με όπλο μας τον πολιτικό διαφωτισμό στην ριζική αλλαγή των πραγμάτων. Γνωρίζουμε ότι κάτι τέτοιο απαιτεί σαφή ρήξη με κάθε είδους υπερβατικότητα ή μεταφυσική άκαμπτη αιτιοκρατία (όπως, θρησκευτικές δοξασίες, νόμοι των προγόνων, νόμοι της αγοράς, νόμοι της ιστορίας) – δηλαδή ετερονομία – στοχεύοντας σε έναν κόσμο πιο δίκαιο και πιο ελεύθερο, δηλαδή σε έναν κόσμο πολιτικής, οικονομικής και πολιτισμικής ισότητας, όπου μέσα από διαδικασίες άμεσης συμμετοχής στη λήψη των αποφάσεων ο επανακαθορισμός των αναγκών, των προτεραιοτήτων και των αξιών που διέπουν τις ανθρώπινες κοινότητες θα καταστεί εφικτός. Γνωρίζουμε, φυσικά, ότι η επίτευξη των στόχων αυτών δεν είναι μια εύκολη υπόθεση, δεδομένου ότι α) κάτω από τις παρούσες συνθήκες όπου η άνοδος της λαϊκιστικής ακροδεξιάς, των φασιστικών κινημάτων και η σκλήρυνση των μεθόδων της κρατικής καταστολής απειλεί και καταστρατηγεί βασικά πολιτικά, δημοκρατικά, κοινωνικά και οικονομικά δικαιώματα που κερδήθηκαν με σκληρούς (συχνά αιματηρούς) αγώνες, η προσπάθειά μας ενδέχεται να αντιμετωπίσει αρκετούς κινδύνους (πράγμα που ωστόσο δεν μας πτοεί) και β) μέσα στην εποχή της μαζικής απάθειας, της αποσύνθεσης, της απο-πολιτικοποίησης και του γενικευμένου ποβερισμού/κομφορμισμού, όπου η δημόσια τριβή και η επικοινωνία έχουν οριστικά παραδοθεί στην απομόνωση, η ανταπόκριση ενδέχεται να μην είναι τόσο ευρεία εν συγκρίσει με μια κινηματική πρωτοβουλία που θα μπορούσε να έχει σημαντικό έρεισμα κατά την περίοδο των μεγάλων κοινωνικών αγώνων των δύο προηγούμενων αιώνων. Θεωρούμε, ωστόσο, ότι είναι στο χέρι μας να δώσουμε έναυσμα για περαιτέρω πολιτικό στοχασμό, για την περαιτέρω διεύρυνση του δικτύου πολιτικής συσπείρωσης με στόχο την έναρξη νέων αγώνων, τονίζοντας ταυτόχρονα ότι ο άνθρωπος δεν είναι προορισμένος για να εργάζεται και να καταναλώνει μονάχα (στην καλύτερη των περιπτώσεων) εκτελώντας τυφλά και αναντίρρητα εντολές σαν δούλος. Το ανθρώπινο (πολιτικό) ον μπορεί επίσης να δημιουργεί και να μεγαλουργεί (αν φυσικά το επιθυμήσει) χρησιμοποιώντας θετικά τη φαντασία του και νοηματοδοτώντας ανάλογα την ύπαρξή του.

Εν αρχή, απορρίπτουμε το σύγχρονο παγκόσμιο πολιτικό γίγνεσθαι, τη συγκέντρωση της εξουσίας στα χέρια των λίγων που αναπαράγει και διαιωνίζει τη φτώχεια, την ανισότητα και την αδικία σε όλους τους τομείς, οδηγώντας αναπόφευκτα στη βία και τη διάλυση κάθε δεσμού κοινωνικής αλληλεγγύης. Με τον τρόπο που λειτουργεί και αναπαράγεται το υπάρχον πολιτικό σύστημα των φιλελεύθερων ολιγαρχιών, κάθε ανθρώπινη αξία αποτιμάται σε χρήμα – την μοναδική κυρίαρχη αξία – που καταρρακώνει κάθε φιλία. Αξίες όπως η πολιτική συμμετοχή, έννοιες όπως ο στοχασμός, η διαβούλευση, η επικοινωνία χάνονται και σβήνουν μέρα με την μέρα, όλο και περισσότερο, μέσα σε έναν κόσμο που κατασκευάζει ανθρώπους-μηχανές, ανθρώπους που επιχειρούν να συγκαλύψουν την έλλειψη κάθε νοήματος αναφορικά με την ύπαρξή τους είτε καταναλώνοντας (που ακόμα και σε κατάσταση απόλυτης ένδειας ταυτίζουν την πιθανότητα της (υπερ)κατανάλωσης με την “επιτυχία” και την προσωπική τους ολοκλήρωση), ανθρώπους που βλέπουν ως μοναδική τους επιδίωξη την – έστω και προσωρινή – έξοδό τους από την βαρβαρότητα της φτώχειας, από τη ζούγκλα του κοινωνικού Δαρβινισμού που χαρακτηρίζει το καπιταλιστικό φαντασιακό, που γεννά και αναπαράγει, αδιαφορία, μίσος και χλευασμό για τον λιγότερο ισχυρό. Έτσι, εμείς απαιτούμε ισότητα, δηλαδή πραγματική (άμεση και διαβουλευτική) δημοκρατία, που κατ’ εμάς είναι απόλυτα συνυφασμένη με την ισοπολιτεία: την ίση συμμετοχή στην πολιτική εξουσία για όλους τους πολίτες. Κάτι τέτοιο απαιτεί ρητή ρήξη με τους χρεοκοπημένους κοινοβουλευτικούς θεσμούς και κάθε μηχανισμό που διαιωνίζει την ιεραρχία και κατ’ επέκταση την εκμετάλλευση, την ετερονομία και την αλλοτρίωση του ανθρώπου μέσα στην άβυσσο της ασημαντότητας και της βαρβαρότητας. Γνωρίζοντας ότι ο δρόμος για το πολιτικό σύστημα που επιθυμούμε, για αυτήν την ευτοπία (και όχι ουτοπία) δεν είναι στρωμένος ούτε με δελτία τύπου, ούτε με κομματικά ψηφοδέλτια, προτάσσουμε την αμφισβήτηση των ισχυόντων πολιτειακών, οικονομικών και κοινωνικών θεσμών (όπως το κράτος – που μέρα με τη μέρα ρίχνει ολοένα και περισσότερο την πραγματική του μάσκα και εμφανίζει το πραγματικό του πρόσωπο, αυτό του αφέντη/τιμωρού – ή τα κομματικά γραφεία), μια αμφισβήτηση που φυσικά θα πρέπει να πάρει τη μορφή της καθολικής απόρριψής τους, ξεπερνώντας το αίτημα για βελτίωσή τους, για εξορθολογισμό, ή για αντικατάστασή τους από άλλους που θα κινούνται εντός του ίδιου πλαισίου απλώς ως αντίπαλο δέος. Έτσι, προτείνουμε την αντικατάσταση όλων αυτών των θεσμών που συγκροτούν και αναπαράγουν τη σύγχρονη καπιταλιστική και κατ’ επίφαση ελεύθερη κοινωνική πραγματικότητα, με πολιτικά σώματα που θα επιτρέπουν όλους τους πολίτες να συμμετέχουν και να συμβάλλουν στη λήψη και συνδιαμόρφωση των αποφάσεων (και όχι μόνο στην εκτέλεσή τους) που αφορούν τον δημόσιο βίο, λαϊκές συνελεύσεις σε πλατείες, σε δήμους, σε χώρους εργασίας (σχολεία, εργοστάσια, πανεπιστήμια). Η ισότητα, η φιλία, η αλληλεγγύη και η ανθρώπινη δημιουργία για εμάς θα πρέπει θα αποτελεί βασική επιδίωξη της λειτουργίας των θεσμών κάθε ανθρώπινης κοινότητας.

Ταυτόχρονα απορρίπτουμε το φαντασιακό της αέναης οικονομικής ανάπτυξης που βασίζεται στην ιεραρχική δόμηση του παραγωγικού καπιταλιστικού μοντέλου η οποία εξυπηρετεί τα συμφέροντα μιας μικρής ολιγαρχίας στον στίβο του παγκόσμιου ανταγωνισμού που έχει μετατρέψει ολόκληρο τον πλανήτη σε οικονομικό καζίνο, καταστρέφοντας μάλιστα ανεπανόρθωτα το φυσικό περιβάλλον, μετατρέποντας ταυτόχρονα πληθυσμούς ολόκληρους σε μηχανές που απλά και μόνο τυφλά εκτελούν εντολές, με αντάλλαγμα την επιβίωσή τους. Πάντα στα πλαίσια του μετασχηματισμού, προτάσσουμε την αυτο-οργάνωση της παραγωγής μακριά από τα καπιταλιστικά πρότυπα, μακριά από την υπερσυσσώρευση του κέρδους στα χέρια των λίγων αλλά αποσκοπώντας στον ίσο διαμοιρασμό του παραγόμενου πλούτου (και φυσικά στην ισότητα των εισοδημάτων) ενώ την ίδια στιγμή εντάσσουμε τις οικολογικές πρωτοβουλίες μέσα στα πλαίσια του πολιτικού προγράμματος αυτού. Όπως όμως είπαμε και παραπάνω, ο άνθρωπος δεν γεννιέται και πεθαίνει έχοντας ένας προορισμένο στόχο: την εργασία και την κατανάλωση. Ο άνθρωπος μπορεί εξίσου να δημιουργεί συμβάλλοντας θετικά, κάτι που δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσα σε κοινωνίες οι οποίες είναι πέρα για πέρα αλλοτριωμένες στο φαντασιακό του βιοπορισμού, του ψευδο-ατομικισμού και του εθισμού στην ασημαντότητα της κατανάλωσης. Δεδομένου ότι η ανελευθερία δεν είναι κάτι που αφορά μονάχα τις σχέσεις εργασίας (την καταπίεση και εκμετάλλευση που υφίσταται ο εργαζόμενος από τον εργοδότη και το αφεντικό) αλλά έχει εξίσου να κάνει και με την φύση της παραγωγικής διαδικασίας, προτάσσουμε ταυτόχρονα όχι μόνο την επανανοηματοδότηση της διαδικασίας αυτής (δηλαδή, για ποιόν λόγο δουλεύουμε και για ποιούς) αλλά και τη μείωση του χρόνου της, κάτι που αναμφισβήτητα είναι απαραίτητο για την συλλογικοποίηση της ζωής (δηλαδή της επανεμφάνισης του δημόσιου πεδίου), εντός της οποίας το πρόταγμα της διαβουλευτικής και άμεσης δημοκρατίας εμπίπτει. Ένα τέτοιο καθεστώς δεν μπορεί να υπάρξει εντός του καπιταλιστικού οικονομικού συστήματος που αφήνει λιγοστά περιθώρια για επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων οι οποίοι παραμένουν εγκλωβισμένοι στο βιοποριστικό κύκλο ή στο ιδεώδες της κοινωνικής ανέλιξης. Η έλλειψη χρόνου, που είναι βασικό χαρακτηριστικό της πουριτανικής ηθικής των σύγχρονων καπιταλιστικών κοινωνιών, και ισούται με έλλειψη χρόνου για σκέψη, για διάβασμα, για ανάλυση, για συζήτηση. Το γεγονός της ανάθεσης σε εκπροσώπους εξυπηρετεί ακριβώς αυτό το συγκεκριμένο πράγμα, να κάνουν άλλοι τη δουλειά αυτή, κάποιοι εξειδικευμένοι τεχνοκράτες, ενώ ο σύγχρονος πολίτης/πωλητής/δούλος παραμένει εγκλωβισμένος στην ιδιωτική του σφαίρα.

Συνεπώς, απορρίπτουμε κάθε έννοια γραφειοκρατικοποίησης και δεν πιστεύουμε στην αλλαγή δια των μέσων που το ίδιο το σύστημα κατασκεύασε ώστε να διατηρούμαστε εγκλωβισμένοι στον κόσμο του θεάματος και απορρίπτουμε τις εκλογικές διαδικασίες της αντιπροσωπευτικής «δημοκρατίας» και προτάσσουμε την πραγματική δημοκρατία, όχι μόνο αναζητούμε τον δημόσιο χώρο ως βασικό συστατικό της αμεσο-συμμετοχικής διαδικασίας που θα βασιστεί το οικοδόμημα που επιθυμούμε, αλλά και τον δημόσιο χρόνο ως σημαντικό μέσο για την επίτευξη των στόχων αυτών. Βέβαια, η συνηθισμένη έννοια της γραφειοκρατέιας δεν επικεντρώνεται μόνο στις ιεραρχικές δομές του κρατικού μηχανισμού ή στο χώρο της πολιτικής ανάμεσα σε εξουσιαστές και εξουσιαζόμενους (ή στο χώρο εργασίας ανάμεσα σε διευθυντές και διευθυνόμενους, όπως προαναφέραμε). Η γραφειοκρατικοποίηση αφορά το σύνολο της ζωής. Αγκαλιάζει το σύνολο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Βρίσκεται στην παιδεία με την παραγωγή ‘τεχνοκρατών” που αναπαράγουν τις υπάρχουσες δομές, βρίσκεται στην κατανάλωση με την ιεράρχηση συγκεκριμένων αναγκών, καθώς η ζήτηση για αγαθά δεν αφήνεται πλέον στους κανόνες της αγοράς ή της ψυχολογίας, αλλά αποτελεί στόχο εκτεταμένης χειραγώγησης. Την συναντούμε στα ΜΜΕ (TV, περιοδικά, ραδιόφωνο, βιβλία) καθώς οι καπιταλιστικοί θεσμοί επιβάλλονται με την βία στις συνειδήσεις των ανθρώπων, απορρίπτοντας ταυτόχρονα οποιαδήποτε φωνή που αμφισβητεί το status quo. Βρίσκεται ακόμα και στην επιστήμη ή την υγεία μας η οποία δεν υπηρετεί πια τον άνθρωπο αλλά τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα. Πρέπει να καταστρέψουμε τις νεοφιλελεύθερες κοινωνικολογικές διαπιστώσεις, ότι ο άνθρωπος είναι ανίκανος για ελευθερία και ότι έχει πάντα την ανάγκη καθοδήγησης από κάποιον ειδικό επιστήμονα, πολικό η οικονομολόγο. Η ρήση του Σοφοκλή «οὐδὲν ἀνθρώπου δεινότερον πέλει» (δεν υπάρχει τρομερότερο, θαυμαστότερο όν από τον άνθρωπο) δεν αποτελεί τίποτα άλλο παρά την ουσία του ανθρώπου ως αυτοδημιουργία και ελευθερία.

Ο κόσμος που επιθυμούμε δεν είναι ούτε υπόσχεση, ούτε αναγκαιότητα αλλά ούτε και κάποιο «ιερό καθήκον». Πηγάζει μέσα από την επιθυμία μας για μια διαφορετική κατανόηση των πραγμάτων, καθώς και από την απόρριψη της καθημερινής βαρβαρότητας που όλοι βιώνουμε. Φυσικά, δεν φανταζόμαστε πως θα μπορούσε ένα όμορφο πρωί να συγκληθεί μια συνέλευση δέκα εκατομμυρίων ανθρώπων ώστε να ληφθούν αποφάσεις ξαφνικά από όλους για όλα. Ούτε όμως πιστεύουμε πως είναι αναγκαία μια “δικτατορία του προλεταριάτου” που θα επιβληθεί θελησιοκρατικά διαπαιδαγωγώντας τους πολίτες κατά τέτοιο τρόπο ώστε να συμμετέχουν στα κοινά. Απαιτείται λοιπόν πολιτική κινητοποίηση, δηλαδή απελευθέρωση της ανθρώπινης φαντασίας και του πνεύματος, αλλά συνάμα και την σαφή αναγνώριση της τραγικότητας της ελευθερίας του κρίνειν και πράττειν, δηλαδή της αναγνώρισης των εσωτερικών ορίων μιας Χ κοινότητας ανθρώπων η παραβίαση των οποίων οδηγεί στην ύβρι και την καταστροφή. Φυσικά, τα όρια της ύβρεως δεν είναι ποτέ σαφή: κι εδώ φυσικά διαφέρει η ύβρις από την θρησκευτικού τύπου αμαρτία μιας οποιασδήποτε θρησκείας, ως παράβαση κάποιου εξωγενούς αλλά συγκεκριμένου ηθικού κώδικα, που διαπράττει ο πιστός. Αντίθετα στον υλικό κόσμο τα όρια δεν είναι ποτέ γνωστά, κι εκεί βρίσκεται το χάος, διότι η ύβρις διαφαίνεται μετά (ας δούμε για παράδειγμα την Αθήνα του 5ου αιώνα όπου ο δήμος διέπραξαν στο όνομα της ελευθερίας που του παρείχε η δημοκρατία και στην έλλειψη αναγνώρισης των ορίων τρομερά εγκλήματα, ακόμα και ρατσιστικού τύπου). Γι’ αυτό άλλωστε και λέμε ότι ο κόσμος που επιθυμούμε με τίποτα δεν θα είναι ένας επίγειος παράδεισος. Δεδομένου όμως ότι έχουμε πάρα πολλά ιστορικά παραδείγματα που μας διδάσκουν πότε παραβιάζονται τα όρια αυτά (βλ για παράδειγμα δολοφονίες, γενοκτονίες, το Ολοκαύτωμα) που θεωρούνται άμεσες συνέπειες της ύβρεως του ρατσισμού (που τις βλέπουμε να επαναλαμβάνονται με τα πογκρόμ στο κέντρο των μεγαλουπόλεων, με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης) πλέον έχουμε μια σαφή εικόνα για το τί θα πρέπει να αντιπαλέψουμε και με ποιά μέσα. Και αυτό το αποκομίζουμε από την ιστορία, από τις τραγικές συνέπειες του ρατσισμού που οφείλουμε να καταδικάζουμε κάθε στιγμή, από επαναστάσεις που οδηγήθηκαν στην αυτοκτονία (βλ Οκτωβριανή Επανάσταση) αλλά και μεγαλειώδεις στιγμές όπου το χειραφετησιακό πρόταγμα της αυτονομίας αναδύθηκε στην επιφάνεια, όπως την Ισπανική επανάσταση του ´36 χαρακτηριστική για τις καινοτόμες και επαναστατικές ρήξεις δημοκρατικού, αυτοδιαχειριστικού, φεμινιστικού περιεχομένου.

Αναρτήθηκε στις: 01/03/2014