Η επίθεση στο Charlie Hebdo και τα ζητήματα που μας θέτει

AANSLAG PARIJS

Και ξαφνικά ώρα μηδέν! Η γαλλική σατιρική εφημερίδα Charlie Hebdo δέχεται επίθεση από ένοπλους τζιχαντιστές με αποτέλεσμα δώδεκα νεκρούς. Στη συνέχεια ακολουθείται διπλή ομηρία από τους δράστες της πρώτης επίθεσης και συνεργούς τους η οποία λήγει με τον θάνατο τεσσάρων ομήρων, τριών τρομοκρατών και τη διαφυγή ενός. Ό τρόμος αναδύεται για άλλη μια φορά στη παρηκμασμένη Δύση και στη σχέση της με τον ισλαμικό κόσμο ένα ακόμα θλιβερό επεισόδιο έρχεται να προστεθεί.

Με αφορμή τις αιματηρές επιθέσεις του τελευταίου τριημέρου όλοι έτρεξαν να εκφράσουν τον αποτροπιασμό τους για αυτές, την οδύνη τους για τα θύματα και την ανησυχία τους για την ελευθέρια του λόγου. Από τους κατά τόπους ολιγάρχες διάφορων χωρών έως τον ακροδεξιό θίασο – που δεν έχασε την ευκαιρία να χύσει το δηλητήριο του – και από τον μέσο απαθή τηλεορασόπληκτο έως διάφορα κομμάτια της αριστεράς – που μέχρι πρότινος υπερασπιζόταν φονταμενταλιστικές τάσεις του Ισλάμ στη βάση του αντιιμπεριαλιστικού αγώνα – όλοι είχαν κάτι να πουν. Τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν τις τελευταίες μέρες στη Γάλλια μας θέτουν προβλήματα που σίγουρα υποκριτικές ανακοινώσεις και κροκοδείλια δάκρυα δεν μπορούν ούτε καν να τα θίξουν.

Σε ένα πρώτο επίπεδο πρέπει να γίνουν σαφές οι ευθύνες της Δύσης για το μπάχαλο που έχει δημιουργήσει στη Μέση Ανατολή αρχικά με απευθείας αποικιακούς πολέμους και ύστερα, όχι με τους πιο αθώους τρόπους, τη προώθηση και τοποθέτηση δικών της ανθρώπων σε θέσεις εξουσίας. Το σημερινό αποτέλεσμα της οικονομικής και κοινωνικής εξαθλίωσης που βιώνει ο αραβικός κόσμος σε συνδυασμό με την αποτυχία των προηγούμενων καθεστώτων που προωθούσαν έναν μερικό εκμοντερνισμό έχει σαν αποτέλεσμα την άνοδο του ισλαμισμού με διάφορες θρησκευτικές, μιλιταριστικές, γραφειοκρατικές οργανώσεις, που προτείνουν ένα θεοκρατικό μοντέλο κοινωνίας. Τα ήδη γνωστά σχήματα που τοποθετούν τη Δύση ως το απόλυτο κακό και τους Άραβες ως τα αιώνια θύματα της Ιστορίας και αντίστροφα ανάλογα σχήματα που τοποθετούν τη Δύση εντελώς άκριτα σαν ένα αιώνιο μοντέλο ή πρότυπο και τους Άραβες apriori ως κατώτερους το μόνο που κάνουν είναι να συσκοτίζουν χειρότερα τη κατάσταση. Θέλοντας να δούμε το πρόβλημα στην ολότητα του είναι αναγκαίο να ξεφύγουμε από μανιχαϊστικά δίπολα που αποκρυσταλλώνονται σε μια στείρα αντίδραση από τη μια μεριά και στον αυτοφενακισμό από την άλλη. Το ζήτημα που ανακύπτει από τα θλιβερά γεγονότα του Charlie Hebdo και του τελευταίου τριημέρου είναι το κατεξοχήν πολιτικό ζήτημα της κρίσης και της επιλογής όσον αφορά τη θέσμιση της κοινωνίας.

Κάθε κοινωνία υπάρχει δημιουργώντας τους δικούς της θεσμούς οι οποίοι θέτουν ένα ιδιαίτερο σύμπλεγμα κανόνων, νόμων, σημασιών, αξιών, εργαλειών,κινήτρων κλπ. “Αυτή η θέσμιση δεν είναι παρά το κοινωνικά επικυρωμένο ( με τρόπο τυπικό ή άτυπο) μάγμα των κοινωνικών φαντασιακών σημασιών που έχουν δημιουργηθεί απ΄αυτήν την ιδιαίτερη κοινωνία.”1 Το κοινωνικό αυτό φαντασιακό που όπως είπαμε δημιουργεί τους θεσμούς, εκλαμβάνεται κάθε φορά με μια θετική, de facto ισχύ μέσα στην κοινωνία. Οι περισσότερες από τις γνωστές μας κοινωνίες σε όλες σχεδόν τις εποχές θεσμίστηκαν περιφράσσοντας το νόημα και τη σημασία χωρίς να τίθεται το ζήτημα της νομιμότητας τους. Στο κοινωνικό – ιστορικό πεδίο με τη δραστηριότητα της πολιτικής και της φιλοσοφίας αναδύεται το ερώτημα της de jure ισχύος, οπού δεν αποδεχόμαστε άκριτα την υπάρχουσα θέσμιση, αναγνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει μια μοναδική και ενιαία “αληθής” παράδοση, και απαιτούμε να δίνουμε λόγο και να διερωτόμαστε ρητά για τη θεσμισμένη παράσταση του κόσμου. Το ερώτημα του τι πρέπει να κάνω? τίθεται στο κέντρο της δραστηριότητας μας.

Για να έχει νόημα αυτό το ερώτημα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι οι νόμοι που συνέχουν τη κάθε κοινωνία δεν είναι προκαθορισμένοι αλλά δικό μας δημιούργημα και ότι εμείς δημιουργούμε τη τάξη αυτού του κόσμου. Από τη στιγμή που αντιλαμβανόμαστε ότι οι ίδιες οι νόρμες είναι νέες μορφές που θέτουμε εμείς οι ίδιοι ερχόμαστε αντιμέτωποι και με τη τρομακτική διαπίστωση ότι το Καλό και το Κακό είναι και αυτά κοινωνικό – ιστορικές δημιουργίες. Από αυτό το πνεύμα διαπνεόμαστε, που το βρίσκουμε στην αρχαιοελληνική πόλη ( 7ος – 4ος π.Χ αιώνας), στα town hall meetings της Αμερικανικής επανάστασης, τις πολιτικές συνελεύσεις των συνοικιών της Γαλλικής επανάστασης, στη Παρισινή Κομμούνα, στα σοβιέτ του πρώτου χρόνου τις Ρωσικής επανάστασης, στα εργατικά συμβούλια κ.ά., και με αυτό το πνεύμα απαντάμε ότι απορρίπτουμε κάθε ετερόνομη θέαση και συντασσόμαστε με το πρόταγμα της αυτονομίας. Ούτε με ιμάμηδες, ούτε με παπάδες, ούτε με τους γκουρού της “αγοράς”, ούτε με τον γραμματέα του κόμματος, αλλά με την κοινωνική επανάσταση ως διαρκής αυτοθέσμιση της συλλογικής και ατομικής μας δραστηριότητας.

Σε αυτό το σημείο για να έχουμε μια ολοκληρωμένη άποψη είναι απαραίτητο να αναφέρουμε και να τονίσουμε το γεγονός ότι οι δράστες των συγκεκριμένων τρομοκρατικών ενεργειών αλλά και παλαιότερων όπως αυτών που σημειώθηκαν μερικούς μήνες πριν στο Λονδίνο γεννήθηκαν και μεγάλωσαν σε ευρωπαϊκές πόλεις.

Οι σημερινές Δυτικές κοινωνίες έχοντας χάσει οποιοδήποτε μέτρο ή όριο που θα μπορούσε να μετουσιώσει τα πάθη και τις επιθυμίες των ανθρώπων έχουν μετατρέψει τα σημερινά άτομα σε μια μονοσήμαντη και μονόχνοτη σκιά. Η πολιτική, η οικονομία, η εργασία, η οικογένεια, βασικοί πυλώνες μέχρι πρότινος της συγκρότησης της ανθρώπινης ύπαρξης έχουν χάσει κάθε σημασιακό περιεχόμενο και έχουν αντικατασταθεί από μια εικονική πραγματικότητα κλεισμένη στον ψευδοεαυτό της. Η μόνη πραγματικότητα που φαίνεται να μπορεί να ιδωθεί αυτή τη στιγμή είναι αυτή που μπορείς να κατασκευάσεις από τα υλικά που σου προσφέρει η διαφήμιση και η μαζική κουλτούρα. Αυτό που μετράει σήμερα είναι η ναρκισσιστική εικόνα που μπορείς “να πουλήσεις” στο facebook και στο twitter καθώς και η παρουσίαση του εαυτού στην καθημερινή ζωή. Η δύναμη για δημιουργία και ο έρωτας για δημιουργία ( vis formandi και libido formandi) που χαρακτηρίζουν το ανθρώπινο όν όπως το έδειξε ο Καστοριάδης, η θέληση για τη συγκρότηση ενός νοήματος και η δημιουργία μιας ζωής φαίνεται πως έχουν υποσκελίσει στην επιλογή διαθέσιμων εμπορικών προϊόντων και ήδη διαμορφωμένων τρόπων (στυλ) ζωής.

Όλη αυτή η πνιγερή ατμόσφαιρα που έχουν να προσφέρουν απλόχερα οι μητροπόλεις της Δύσης καταδεικνύει το σημασιακό κενό των σύγχρονων κοινωνιών. Αυτό λοιπόν το κενό μαζί με την οικονομική και κοινωνική καταπίεση που βιώνουν αρκετοί νέοι από τις μεταναστευτικές κοινότητες προσπαθούν να καλύψουν η ένταξη τους σε διάφορες ισλαμιστικές οργανώσεις και η υιοθέτηση διάφορων εκδοχών θρησκευτικότητας. Αντίστοιχα φαινόμενα – τηρουμένων των αναλογιών βέβαια – που προσπαθούν να καλύψουν αυτό το κενό νοήματος παρατηρούμε με τη χρήση ναρκωτικών και την προσχώρηση σε διάφορα εσωτερικιστικά ρεύματα και μεταφυσικές δοξασίες από την Ανατολή.

Όλα όσα εκτυλίχθηκαν το τριήμερο της προηγούμενης εβδομάδας στο Παρίσι ήρθαν να μας υπενθυμίσουν με αρκετά οδυνηρό τρόπο αυτή τη φορά την ανθρωπολογική κρίση των Δυτικών κοινωνιών. Το ερώτημα πλέον είναι ξεκάθαρο. Οι σημερινές κοινωνίες ή θα συνεχίσουν απρόσκοπτα στο σημερινό χάος και θα πέφτουν από κρίση σε κρίση και από πόλεμο σε πόλεμο ή θα επιδιώξουμε μια ριζική ανατροπή και μια απελευθέρωση του ανθρώπου και της κοινωνίας. Η απάντηση ανήκει στη καθεμία και στο καθέναν μας ξεχωριστά.

1 Καστοριάδης, Κ., Χώροι του ανθρώπου, εκδ. ‘Υψιλον, Η ελληνική πόλις και η δημιουργία της δημοκρατίας, σελ. 163

• EN: Your comment will be visible after approval. Please check the terms of use.

• EL: Τα σχόλια δημοσιεύονται κατόπιν έγκρισης. Για περισσότερες πληροφορίες δείτε τους Όρους χρήσης.