In Greece, as the state collapses, the neighborhoods organize – An interview with a member of the Athenian assembly movement

syneleysi1 has translated (in December 2014) an interview with a participant the Greek assembly movement first published in 2013, providing details concerning the methods employed by the movement and the obstacles that it has encountered since its rise in 2008. (Here is the original in Spanish, published in the Spanish journal, Argelaga, No. 5, Fall 2014). Originally has been published in French, under the title, “L’etat s’effondre, les quartiers s’organisent”. Retour sur le mouvement des assemblées de quartier. La revue Z, No. 7, 2013. Dossier Grèce: Thessalonique dans la dépression européenne. Bricolages quotidiens et résistances insolvables.

In Greece, as the State Collapses, the Neighborhoods Organize – An Interview with a Member of the Assembly Movement

[Introductory note added by the editors of Argelaga: An interview conducted for issue no. 7 [2013] of the French journal, Z, which perfectly illustrates the process of autonomous organization of the population in the face of the decomposition and collapse of the State apparatus. The example is valid for any other European country; the difference is only one of degree. Let us recapitulate some of the difficulties that stand in the way of autonomy: the inertia of a life subject to the commodity, the habit of appealing to the State for help, egoism, the rise of fascism, police repression, weariness in the face of constant sacrifices, etc. A life of freedom is not an easy road, but a life of slavery is not easy, either.]

Where did the neighborhood assembly movement originate?

I must point out that the movement is quite varied, that it has passed through various stages and for that reason it can be described in a thousand different ways. The idea of neighborhood assemblies spread massively after December 2008. The death of Alexis and the weeks of revolt, confrontations and occupations that followed, as well as the acid attack on the transit worker, Konstantina Kuneva, were the events that really shook society. The broad characteristics of that revolt are, on the one hand, the absence of any demands or petitions for reforms and, on the other hand, the aspect of decentralization in all the neighborhoods of Athens and, immediately thereafter, in the whole country. After December 2008, the dynamic of the actions and confrontations in the city centers reached its limit and then shifted to the neighborhoods. With the assemblies, the idea at first consisted in obtaining places for meetings, without having anything particular in mind, except the will to engage in collective inquiry. It was a way to prolong the relations that had been created during the revolt. Many of the assemblies were formed at that time, but only four of them continued to function continuously. The others reappeared when the social movement broke out again, as is taking place today or as happened in 2011, when there were approximately forty assemblies in Athens.

Can you tell us about the assembly in your neighborhood?

The assembly of Vyronas, Kaisariani, Pangrati (VKP) was formed in neighborhoods that have a long history of popular revolt: one of them was the old red neighborhood during the Resistance, the neighborhood that the Nazis were never able to conquer. This tradition was interrupted with the passage of the years as a result of the bourgeoisification of the population, but also because the State built a barracks there for armed police. Today these three neighborhoods have a heterogeneous population, but in general they are rather well-off districts. There were assemblies in VKP before 2008, created amidst struggles over public space. The first one was formed to oppose the project to construct a theater in the middle of a park. Besides the paving and cement this implied—Athens is one of the cities in Europe with the fewest green spaces—the inhabitants knew that the theater would be rented to private companies that would raise the price of tickets through the roof. Thanks to this mobilization, the project was cancelled and the assembly continued to exist, and even still exists today, organizing activities for children, basketball tournaments and a free café in the park on the first Sunday of each month. It is also very active in participating in the life of the neighborhood, distributing militant propaganda in the schools, organizing open festivals with the immigrants and also engaging in solidarity actions with people who were arrested in the demonstrations during the general strikes. And there was another struggle that attracted a lot of people: the opposition to the tunnel and highway overpass project that was slated to destroy part of the Hymettus mountain, one of the last green spaces in the city, located to the east of the city center. There were many demonstrations in the vicinity of the mountain, blockades of the highway bypasses, and actions at the toll booths, which caused the project to be abandoned. In VKP the people had these experiences as a starting point. Later, during the revolts of December 2008, they occupied a municipal youth center for a few days and rapidly convoked the assembly. After the weekly assemblies in the three neighborhoods, the people decided to rent a place to meet. At this time about thirty persons participate in the assemblies, a figure that has remained more or less stable to this day.

What kind of actions are you organizing?

We are involved in two types of action: on the one hand, we are defending ourselves against the attacks of the system and, on the other hand, we are elaborating projects and ways of life that seem desirable to us. For example, in 2010 there was an initial attempt to coordinate with other assemblies and libertarian collectives that participated in the struggles in their neighborhoods against the fare increases in public transport. We arranged for each assembly to simultaneously organize demonstrations in the subway and bus stations. Pamphlets were distributed, the ticket machines were vandalized, and we proposed self-reductions in order to question the discourse of the authorities, which consisted in saying that public transport was just another commodity that had to be profitable. We made an attempt to link up with the workers in public transport, but this was difficult. The people from Golden Dawn—the Greek neo-Nazi party—have a lot of influence among the bus drivers trade union. Later, we participated in all the general strikes since 2010, which were severely repressed. During the course of one of these strikes, the pigs attacked the march of the neighborhood assemblies, sending one person to the hospital in a coma, who almost died, and others were seriously injured. These experiences brought us together and strengthened our determination. We blockaded the supermarkets and shopping centers of the neighborhood in order to turn the strike into a real strike, so that no one would be able to consume. We also attempted to encircle the Greek Parliament when the deputies were voting on the second round of austerity measures. The neighborhood assemblies played an important role in this demonstration. We also tried to maintain a permanent presence in the neighborhood, organizing demonstrations and a collective kitchen and cultivating an occupied garden for the purpose of attaining food self-sufficiency. We also hold a barter market once a month in different squares. We also have a meeting hall with a library that is open to the neighborhood, in which we organize various activities, debates and talks.

All these actions are undertaken for the purpose of breaking with the individualism and the pessimism that have seized Greece with the onset of the crisis, to fight against the social cannibalism that the State is indirectly promoting as a solution to the crisis. By way of these practices, we are attempting to encourage the development of relations based on equality and solidarity. The neighborhood is a very fertile space for this, all the more so insofar as in Athens the city districts are still socially quite mixed, which allows us to establish unexpected relations.

How do you propose to deal with the problem of food?

We had to deal with this problem ever since we opened the collective kitchens. We made contact with the other assemblies that had similar problems and, during that time, a large area in an adjacent neighborhood was occupied: a villa with cultivable land. We decided to convoke a new assembly entirely dedicated to this question. This same assembly is now responsible for cultivating the land for the purpose of supplying the collective kitchens of the four neighborhoods that are cooperating on this project. We are still a long way from being self-sufficient with regard to food, but it is a first step. Having said this, the garden is being threatened with eviction. Expulsions from the occupied spaces, such as, for example, at Villa Amalias and Skaramagas, have multiplied in Athens since the beginning of 2013.

We have heard a lot about the polarization of Greek society. Have you noticed this in your assembly?

Certain people have spoken at the assembly to express their view that there are too many immigrants in the neighborhoods and that something must be done about this. This is a risk we have to take when participating in open movements. Sometimes there are even outbursts of sexism during actions. The only way to fight against this is by talking to people. Usually, they understand, and if not, they go away. Once, however, at a neighborhood assembly convened to oppose the construction of cell phone towers, two fascists showed up without saying that they belonged to Golden Dawn. But we knew about them because in a small neighborhood everyone knows everything. The only thing we could do was to tell them that they were not welcome.

Do you have a lot of run-ins with Golden Dawn?

Since they obtained seats in Parliament, and thanks to the support they have received as a result, Golden Dawn has opened offices throughout Greece. Whenever they open a new office, protests and demonstrations are held that often result in confrontations with the police. Without police protection, the fascists would not be able to maintain a presence in the neighborhoods. Fortunately, at least for now, they only have two really active neighborhood committees in Athens. In some working class neighborhoods such as those in western Athens, near the Piraeus, they have a certain amount of influence. In those districts, however, the neighborhood assemblies openly confront them. In our neighborhood there is neither a fascist presence nor any immigrant hunting, but this is due, in part, to our presence and constant vigilance. In my opinion, the antifascist struggle consists more in building our own structures and the kind of world we want—which is basically antifascist in essence—than in denouncing them with speeches.

You mentioned the first wave of assemblies after December 2008. What other initiatives for common action have taken place in the neighborhoods?

In May 2011, following in the footsteps of the movement of the indignados and the occupation of Syntagma Square, there was a second wave of assemblies in Athens. In our neighborhood, militants from one part of the radical left called for the creation of another assembly in which we also participated. Soon, however, major differences arose among us. If you want to create a space for dialogue with people who act in a paternalistic and condescending way, like leaders, you will necessarily have conflicts. During this period the assemblies were inundated with demands such as a proposal to nationalize the Bank of Greece. People who wanted an open debate soon lost interest and this second wave did not last very long. The assemblies controlled by the leftists could not, or did not want to, propose concrete demands concerning health, education or food security. In short, they did not try to promote another way of life, beyond the capitalist system which is collapsing all around us. Do we need to nationalize the Bank? This is not the correct question, in my view. A third wave of assemblies took place when the State implemented a special extra tax on everyone’s electricity bills: “those who do not pay the tax, will have their electricity cut off”. The tax and the attempts to fight against it have accentuated the differences between the assemblies. Some of them were composed of people who were concerned about having their electricity cut off and simply asked the more politically active participants to solve the problem for them. Some accepted this role, although this implied the abandonment of horizontal organization in favor of the logic of delegation.

Our assembly also issued an appeal to organize around the issue of these special taxes. It is very dynamic and is actually quite radical: our neighborhoods do not have to undergo electricity cut-offs, whether because of non-payment of the tax or for any other reason. For us, electricity is a vital good.

The assembly went to the tax offices and forced the company that was contracted to implement the electricity cut-offs to leave the neighborhood. Later, we went to the local headquarters of the electricity company to cut off its electricity. Today, we have established neighborhood patrols to prevent the technicians from the electric company from cutting off our electricity. At the present time, along with the antifascist struggle, this is the main fight that the assemblies are waging.

Can you tell us about the movements that have influenced you?

The assembly movement owes a great deal to what took place in Argentina. Although there is no direct connection, the influence is real. During the first general strikes, we were inspired by the Argentinian experience, and later also by the Tunisian and Egyptian events. Another important influence was the self-reduction movements in Italy during the seventies: groups organized to not pay rents, electric bills or transport fares. In our assembly, particularly, many people were inspired by the Zapatista struggle in Mexico and its quest for autonomy. We participate in solidarity actions with these struggles in our neighborhood.

One factor that all these different sources of inspiration have in common, which is present in the assemblies, is the will to organize horizontally, without political parties: although there are party militants in the assemblies, they only participate in the assemblies as individuals, without labels. The political foundations of the assemblies are autonomy and the will to create structures outside capitalism, based on sharing and solidarity. In our assembly, there are basic positions that have been arrived at after long discussions. We are always seeking a consensus in order to find a way to move forward together.

In Greece, there is much less belief in institutions, in the idea of the social contract and representation, than in France. It is fertile ground both for anti-authoritarian ideas as well as for hyper-authoritarian ideas. Here, it is much easier than it is in France to associate on common bases with people from diverse political backgrounds. On the other hand, however, the danger of becoming a closed group also exists: finding a way to keep the assemblies open to recent arrivals is a never-ending task.

What is your overall assessment of the four years of existence of your assembly? And what is your assessment of the neighborhood assemblies, generally speaking?

It’s hard to say. After the revolt of 2008-2009 we were continuously trying to keep abreast of what was happening. What the neighborhood assemblies have once again contributed, as a possibility, was precisely not to restrict our demands to things that were taken away from us and instead to move towards the world we want to create. But the obstacles are numerous and the repression suffered by the political militants, the rise of Golden Dawn, the explosion of unemployment and the constant violence against immigrants prevent us from devoting ourselves to a program as if nothing else was happening.

One of the weak points of the movement is the fact that the moments of resurgence have never obtained any concrete results. The general assembly of the neighborhood assemblies was one of those moments. In November 2011 all the existing assemblies convened in one assembly: forty in Athens, with four hundred representatives and a good dynamic. But it quickly ran out of steam. It obtained no concrete victories and this was a source of discouragement, creating a feeling of defeat that is very acute at the present time. This feeling is also in part caused by the fact that the neighborhood assemblies do not appear to be viable solutions for the organization of everyday life.

The will to create structures based on self-organization and autonomy poses numerous questions: how can they be built while simultaneously going beyond the logic of charity and philanthropy? How can we create our own autonomy in an environment in which everything has been stolen, where we cannot produce anything for ourselves, especially in the urban setting? What do we have to do to get people to really participate? When we organize collective kitchens or barter markets, we have to constantly explain that they are not ordinary distribution services. I do not think there is a really convincing answer to these problems, we have to be patient. The way I see it, in the very large assemblies people are inclined to delegate tasks to others and to accept the representation of a small group, whereas when there are more personal relations and more contacts, there is correspondingly greater equality in participation. It is a question of relations. There are not many people who think that we can live without anyone’s help, without a basis of consensus and dialogue, and that we can reclaim our lives on an individual basis.

I get the impression, however, that, as the State and the economic system decline and fall, more “grey zones” will arise and other modes of organization and relations will become possible. The role of the assemblies will be crucial in this. Not only do we have to keep the home fires burning, but we also have to make the fire last longer. New structures appear in Greece with each passing month. From this perspective, the movement is on the right path.



Eικονική ελευθερία

Γιώργος Κουτσαντώνης (αναρτήθηκε επίσης στο Art Version)

Πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, κατά την παγκόσμια ιστορία τα πολιτικά συστήματα (μοναρχικά, ολιγαρχικά, αντιπροσωπευτικά) οδήγησαν σε μια κατάσταση που, grosso modo, υποχρέωσε τους ανθρώπους σε δυο στάσεις ζωής. Η πρώτη στάση διαμορφώθηκε από την αυστηρή πειθαρχία (μοναρχίες, ολιγαρχίες) η οποία επέβαλε την κονιορτοποίηση των προσωπικών επιθυμιών και την υπονόμευση του αυτοκαθορισμού (με την έννοια να μπορούν οι όποιοι και οι όποιες να καθορίζουν τις τύχες τους). Η δεύτερη (αντιπροσωπευτικά συστήματα) ενώ αρχικά, μέσα από τους μεγάλους κοινωνικούς αγώνες, δημιούργησε τα θεμέλια για τη διεκδίκηση της ελευθερίας, σταδιακά διαμόρφωσε μια φαντασιακή αίσθηση, με άλλα λόγια μια εικονική ελευθερία. Βαθμιαία τέθηκε στο επίκεντρο της ύπαρξης η υλική υπόσταση του ανθρώπου ως καταναλωτή, η αέναη οικονομική ανάπτυξη, ο ατέρμονας πλανήτης ως πάροχος ύλης, η αυταπάτη μιας κοινωνίας ελεύθερων αγορών.

Ασφαλώς και δικαίως η δεύτερη στάση (ως απόρροια των αντιπροσωπευτικών πολιτικών συστημάτων) αποτέλεσε και την καλύτερη δυνατή έκβαση. Υπό αυτή την οπτική του συμβιβασμού – που φέρει αξιωματικά το μη χείρον βέλτιστο – πορεύτηκαν και συνεχίζουν να πορεύονται οι δυτικές κοινωνίες. Ωστόσο – με την κυριαρχία της οικονομοκρατίας – η φύση και η μορφή (κατ’ επέκταση οι επιπτώσεις σε ατομικό επίπεδο) αυτού του συμβιβασμού, άρχισαν να αλλάζουν. Η πορεία που αρχικά φαινόταν ότι θα εξασφάλιζε την ελευθερία ατομικής δράσης, έκφρασης και ανάδειξης των ικανοτήτων, άρχισε να εδραιώνει μια νέα κατάσταση.

Ο μηχανισμός του ανεξέλεγκτου δανεισμού (σε ατομικό, εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο) οδήγησε τους πάντες σε τεράστια χρέη. Ο καπιταλισμός, σε μια ευτελή συμμαχία με την τεχνολογία, άρχισε σταδιακά να κυριεύει την πολιτική, αναζητώντας τεχνητά (ανύπαρκτα) πεδία εκμετάλλευσης σε ένα όργιο απληστίας.

Σταδιακά, όπως καθετί άλλο που καθορίζεται από το νεοφιλελεύθερο ιδεολόγημα, έτσι και η ελευθερία απέκτησε χρηματικό αντίτιμο. Η ιδιώτευση και ο εγκλεισμός στον στενό οικογενειακό πυρήνα, απέκτησαν θεσμική υπόσταση και ο άνθρωπος, δίχως να το συνειδητοποιεί, ξεκίνησε να υποδουλώνει σταδιακά τον ίδιο του τον εαυτό. Αυτό επομένως που διαρρηγνύεται σήμερα είναι η οικονομο-κεντρικής φύσης υπόσταση της ανθρώπινης ζωής. Ο δυτικός άνθρωπος άρχισε να αισθάνεται υποδούλωση, μόνο τώρα όπου η οικονομία του χτυπά την πόρτα.

Στην πραγματικότητα με την παθητικότητά του, την αδιαφορία του για την προσωπική του καλλιέργεια και την απουσία του από τα πολιτικά πράγματα, υπονόμευσε συνολικά ο ίδιος την ελευθερία του πολύ νωρίτερα.

«Πριν από 30 ή 60 χρόνια οι αριστεροί θα σου μιλούσαν για την ένδοξη νύχτα της επανάστασης και οι δεξιοί για την απεριόριστη πρόοδο κ.ο.κ. Σήμερα κανείς δεν τολμά να εκφράσει κάποιο μεγαλεπήβολο ή έστω μετριοπαθώς λογικό πρόταγμα το οποίο να υπερβαίνει τον προϋπολογισμό ή τις επόμενες εκλογές. Υπάρχει συνεπώς ένας χρονικός ορίζοντας. Υπό αυτή την έννοια, η «επιβίωση» είναι ένας όρος στον οποίο μπορούμε να ασκήσουμε κριτική, διότι, φυσικά, όλοι μας νοιαζόμαστε για τη σύνταξή μας και για την εκπαίδευση των παιδιών μας. Αυτός όμως ο χρονικός ορίζοντας είναι ιδιωτικός. Κανείς δε συμμετέχει σε ένα δημόσιο χρονικό ορίζοντα, κατά τον ίδιο τρόπο που κανείς δε συμμετέχει σε ένα δημόσιο χώρο» (Κορνήλιος Καστοριάδης).

Επιπροσθέτως η ιστορία διδάσκει με σαφήνεια, ότι στις κοινωνίες δεν δόθηκε ποτέ η δυνατότητα να επιλέξουν, ούτε φυσικά να αναζητήσουν συλλογικά τη λύση στα μεγάλα ζητήματά τους. Κάθε φορά, μικρά ή μεγαλύτερα τμήματα των κοινωνιών απαιτούν (με δική τους πρωτοβουλία, κατευθυνόμενη ή μη), διεκδικούν και τελικά κερδίζουν. Τίποτε δεν προσφέρεται (ούτε καν ως επιλογή) και ασφαλώς δεν χαρίζεται από τους λίγους ισχυρούς εξουσιαστές στους πολλούς. Τα ζητήματα επομένως που θα έπρεπε να μας απασχολήσουν καθολικά σήμερα είναι:

  • Πώς ο άνθρωπος μπορεί να εξέλθει από την παθητικότητα και την ιδιώτευση περνώντας στην ενεργή συμμετοχή και την συλλογικότητα;
  • Πώς μπορεί να γίνει αυτόνομος και ολιγαρκής χωρίς να αισθάνεται μικρός και ασήμαντος;

Με άλλα λόγια, πως μπορεί να διεκδικήσει την ισότητα και την ελευθερία του; Θα πρέπει να μας ενδιαφέρει η εύρεση απαντήσεων στα παραπάνω ερωτήματα δίχως ανυπέρβλητες αντιφάσεις. Στην αναζήτηση των απαντήσεων δεν μπορεί η συλλογική βούληση να ταυτιστεί ή να διαμορφωθεί από επιστημονικές νόρμες και κεντρικές αποφάσεις. Ακριβώς γιατί αυτές οι απαντήσεις (με γνώμονα τη συλλογική βούληση), μπορούν να σηματοδοτήσουν την απαρχή μιας νέας στάσης ζωής και επομένως ενός νέου πολιτικού αιτήματος που θα έχει ως πυλώνα του την ενεργή πολιτική συμμετοχή όλων.

Ο άνθρωπος που σήμερα αισθάνεται αδύναμος και εγκλωβισμένος στα οικονομικά και μη προβλήματά του φέρει και ο ίδιος, τεράστια προσωπική ευθύνη. Είναι όμως βέβαιο πως μπορεί να γίνει και δυνατός και ελεύθερος. Ικανή και αναγκαία συνθήκη είναι να συνειδητοποιήσει ότι τα παραπάνω ερωτήματα πρέπει και μπορούν να απαντηθούν μόνον συλλογικά.

H αντιξοότητα μπορεί να αποτελέσει αφορμή για την αναζήτηση μιας ευημερίας (ευτοπίας) που θα βασίζεται στην ολιγάρκεια, την ισότητα και την πραγματική ελευθερία και όχι στην υπερκατανάλωση και στην εθελούσια αυτο-υποδούλωση. Άλλωστε η μετατροπή της όποιας θεωρίας σε πολιτική πράξη ενώ από την μια απαιτεί συλλογικότητα, από την άλλη δεν μπορεί παρά να έχει στο κέντρο της τον ίδιο τον άνθρωπο και αυτό δεν συνθέτει κάποια ακόμη αντίφαση, αλλά το μεγαλείο της κοινωνικής ύπαρξης…

Το παιδικό μας δωμάτιο – του Θωμά Γιούργα


Του Θωμά Γιούργα μέσω Νόστιμον Ήμαρ (σου γυρίζει το μάτι).

Κληρονομήσαμε ένα πανέμορφο σπίτι. Ευήλιο, ευάερο, ήσυχο, δίπλα στην θάλασσα. Στην γειτονιά είχαμε μια πλατεία που μαζευόμασταν για να παίζουμε μπάλα, κυνηγητό, σκατουλάκια και να πίνουμε νερό από το λάστιχο.

Στο παιδικό μας δωμάτιο κατέφθασαν τα λίγα παιχνίδια που ζητήσαμε, βάλαμε τις αφίσες και διαβάσαμε τα βιβλία που θέλαμε. Στα πάρτι που βρεθήκαμε, χορέψαμε αγκαλιά μήπως και ερωτευτούμε. Τα βράδια λίγο πριν κοιμηθούμε αποφασίζαμε τι θα γίνουμε όταν μεγαλώσουμε κι άλλο.

Σκεφτόμασταν πως θα ανακαινίσουμε το σπίτι, τι χρώμα θα βάψουμε τους τοίχους, πως θα περνάει ο χρόνος με τους φίλους μας στο σαλόνι… Στο διπλανό δωμάτιο η τηλεόραση ήταν μονίμως ανοιχτή. Έδειχνε ποδόσφαιρο, έδειχνε ανθρώπους να γελάνε χαζά, να χορεύουν χωρίς ρυθμό, έδειχνε σειρές να κατασπαράσσουν δίχως αντάλλαγμα την φαντασία και τον χρόνο, έδειχνε σκιάχτρα με φουντωτά μαλλιά να λένε τις ειδήσεις. Οι μεγαλύτεροι ένοικοι μας είπαν να μάθουμε αγγλικά κι άλλη μία γλώσσα, να πάμε στο πανεπιστήμιο (όχι σε κανα ΤΕΙ, και όχι υδραυλικοί) και έτσι θα έχουμε για πάντα μια ήρεμη ζωή στο σπίτι.

Τα χρόνια πέρασαν και να που βρεθήκαμε εκτός σπιτιού. Μαζέψαμε τα πράγματά μας και πιάσαμε πόστο στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Ευτυχώς ξέραμε Αγγλικά. Μας είπαν πως έπρεπε να φύγουμε διότι δεν τους λένε τίποτα τα πτυχία μας. Είναι κουρελόχαρτα είπαν δίχως εργασιακή εμπειρία. Μας είπαν να δουλέψουμε τζάμπα στο σπίτι δίχως αξιοπρέπεια αν θέλουμε ήλιο και θάλασσα. Μας είπαν πως οι μεγαλύτεροι ένοικοι ξόδευαν πολλά δανεικά για το φαγητό και τις σπουδές μας και τώρα έπρεπε να μπει η ζωή μας ενέχυρο μέχρι να τα ξεπληρώσουν. Μας είπαν πως το σπίτι θα καταστραφεί αν δεν τα ξεπληρώσουν, και ότι είναι καλύτερα που φύγαμε από το σπίτι. Τουλάχιστον γλυτώσατε από την βρώμα και την επικείμενη κατεδάφιση του σπιτιού, μας είπαν.

Ε, λοιπόν, ήρθε η ώρα να σας πούμε κάτι κι εμείς. Τώρα κάπου στα 30, λίγο πριν, λίγο μετά, με τσαλακωμένα όνειρα, μακρινές χαρές και λύπες στο σκάιπ και αμέτρητες στάμπες στο διαβατήριό μας. Το σπίτι που βρωμίσατε, το σπίτι που θέλετε να ξεπουλήσετε, το σπίτι που μεγαλώσαμε, είναι τώρα δικό μας. Το γράφει στο συμβόλαιο που υπογράψατε όταν είμασταν μικροί. Αυτό το σπίτι, στο οποίο ζήτησαν καταφύγιο για λίγες νύχτες οι κατατρεγμένοι των γύρω γειτονιών και τους βασανίσατε μέχρι να φύγουν ή να πεθάνουν. Αυτό το σπίτι στο οποίο όχι μόνο ανεχθήκατε να πατήσουν το πόδι τους οι ναζί αλήτες της γειτονιάς αλλά τους δώσατε και αντικλείδια. Αυτό το σπίτι που το γεμίσατε με απατεώνες διαχειριστές, κακομαθημένες πρωινές κότες, ατάλαντες τραγουδιάρες, φαφλατάδες τιποτένιους εμπόρους του τίποτα, και βυζαντινούς αστρολόγους. Αυτό το σπίτι ήρθε η ώρα να το εκκενώσουμε. Και να το ανακαινίσουμε όπως το σχεδιάσαμε στο μυαλό μας εκείνο το βράδυ στην παραλία που ονειρευόμασταν με αφέλεια αλλά με μία καθαρή φλόγα να καίει την καρδιά μας.

Σταματήστε να εκμεταλλεύεστε του φίλους μας που κρατάτε ομήρους-δούλους, ανοίξτε τα δωμάτια για τους ταλαιπωρημένους που χτυπάνε την πόρτα, φροντίστε τα αδέσποτα της γειτονιάς, ποτίστε τα λουλούδια και ξεκουμπιστείτε. Είναι απειλή, είναι η τελευταία προειδοποίηση. Επιστρέφουμε στο παιδικό μας δωμάτιο.

Ο Ρωμανός, ο Γιούνκερ και η μπέσα ως ευρωπαϊκή αξία – του Άκη Γαβριηλίδη

Αρχική δημοσίευση: Nomadic University

Στις πολλές μέρες που κράτησε η περιπέτεια του Νίκου Ρωμανού, σχεδόν μονοπώλησε –δίκην «ολικού κοινωνικού γεγονότος»- τη δημόσια συζήτηση στην Ελλάδα. Έτσι, γι’ αυτήν υποστηρίχθηκαν (και εν συνεχεία αντικρούστηκαν) ουσιαστικά όλες οι απόψεις, ώστε δεν μένει να προστεθεί κάτι για την ουσία της υπόθεσης. Είμαστε όμως πλέον στη φάση όπου θα είχε νόημα να σκεφτούμε με περισσότερη ηρεμία πάνω σε όσα γράφτηκαν εν θερμώ.

Θα ξεκινήσω από μία σχετική τοποθέτηση: την πρόταση του Ανδρέα Πετρουλάκη να ζητηθεί μία «δημόσια δέσμευση τιμής» από τον απεργό πείνας. Μια πρόταση, που γι’ αυτήν –όσο και, ακόμη περισσότερο, για την αιτιολογία της- θα άξιζε να χρησιμοποιήσουμε το χαρακτηρισμό που η ίδια αποδίδει στον «κόσμο» όπου κινείται ο Ρωμανός.

Νομίζω ότι στον παράδοξο, παράλληλο κόσμο που κινείται η σκέψη του και η δράση του δείχνει να έχει κάποιου είδους περηφάνια. Ας του ζητηθεί μία δημόσια δέσμευση τιμής απέναντι στην κοινωνία, ότι θα χρησιμοποιήσει τα ευεργετήματα που παρέχονται στους φυλακισμένους που σπουδάζουν μόνο για αυτόν τον λόγο. Μόνο για σπουδές.

Και η πρόταση αυτή, φυσικά, έχει ήδη σχολιαστεί και αντικρουσθεί ενόσω ήταν ακόμη ανοιχτό το ζήτημα. Για παράδειγμα, σε ένα ξεκάθαρα πολεμικό δημοσίευμα που υπογράφει ο Κώστας Φουρίκος, βρίσκουμε την εξής διατύπωση.

Υπάρχει όμως κάποια τέτοια πρόβλεψη σε οποιαδήποτε νομική διάταξη; Στο Σύνταγμα, στους κείμενους νόμους, σε κάποιο προεδρικό διάταγμα, έστω σε κάποια πράξη νομοθετικού περιεχομένου – από αυτές που όλα τα τελευταία χρόνια έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε να εκδίδονται πιο συχνά και από μέσα του «κύρους» και της αισθητικής αυτού, που ο εν λόγω κύριος αρθρογραφεί; Η απάντηση είναι κατηγορηματικά ΌΧΙ. (Ακόμη τουλάχιστον – όλα μπορεί πλέον να τα περιμένει κανείς).

Η επισήμανση είναι φυσικά απολύτως ορθή. Μια που είναι έτσι, όμως, αφού δεν προβλέπεται τέτοια δυνατότητα στο ισχύον νομικό πλαίσιο, είναι χρήσιμο να αναρωτηθούμε: πώς γεννήθηκε η ιδέα αυτή στον αρθρογράφο; Από πού ήρθε;

Ας προσέξουμε τον τρόπο με τον οποίο εισάγεται η ιδέα του Πετρουλάκη στην παραπάνω παράγραφο, και ιδίως στην πρώτη της φράση. Με αυτήν διενεργείται καταρχάς μία εξωτικοποίηση του Ρωμανού και της δράσης του, η οποία τοποθετείται ολωσδιόλου σε έναν διαφορετικό κόσμο, και μάλιστα έναν «παράδοξο, παράλληλο» κόσμο.

Η διαφορετικότητα αυτού του παράλληλου κόσμου δεν είναι μόνο αρνητικότητα: έχει και θετικά στοιχεία. Αλλά, ακριβώς, σε μια οπτική διαχείρισης και κυβερνησιμότητας όπως αυτή την οποία ακολουθεί το άρθρο, θετικά είναι τα στοιχεία εκείνα που μας επιτρέπουν να έχουμε μία λαβή πάνω σε αυτό τον κόσμο, μία «μόχλευση» όπως λέμε τελευταία στη χρηματοπιστωτική γλώσσα.

Βλέπουμε λοιπόν ποιο είναι εν προκειμένω αυτό το στοιχείο: είναι η μπέσα. Αυτή η αίσθηση αυτοεκτίμησης και αξιοπρέπειας από την οποία μπορούμε να «πιάσουμε» τον άλλως μη διαχειρίσιμο ληστή και να τον βάλουμε να δεσμευθεί.

Και ξέρουμε ποια είναι η προσέγγιση η οποία επιτρέπει σε αυτή την υποτίθεται «πρωτόγονη», προνεωτερική, αντιευρωπαϊκή λογική να εμφανίζεται απρόσμενα καταμεσής ενός λόγου «free press», ενός λόγου που ομνύει και θύει στις αξίες του ορθολογισμού, του κράτους δικαίου και του εκσυγχρονισμού: είναι η προσέγγιση του πολιτισμικού δυισμού, την οποία θεωρητικοποίησε ο μετέπειτα Ευρωπαίος Ombudsman[1] Νικηφόρος Διαμαντούρος και εν συνεχεία προσπάθησαν να εκλαϊκεύσουν πολλοί και διάφοροι, αρχίζοντας από τον Θάνο Βερέμη.

Προκειμένου ακριβώς να εκλαϊκευτεί και να γίνει εφαρμοσμένη πολιτική, η προσέγγιση αυτή είναι αναγκασμένη, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, να λάβει υπόψη την «αντοχή του υλικού» επί του οποίου καλείται να ασκηθεί, να μιλήσει γι’ αυτό, και, οριακά, να (συνο)μιλήσει με αυτό. Η γλώσσα λοιπόν στην οποία φαντάζεται ο ορθολογισμός/ ευρωπαϊσμός ότι μπορεί να συνομιλήσει με έναν ληστή είναι η γλώσσα του «προ-πολιτικού», της προσωπικής δέσμευσης –όχι η γλώσσα του γενικού και αφηρημένου νόμου.

Αυτό είναι φυσικό, εφόσον ο μοντερνισμός, είτε στη φιλελεύθερη είτε στη μαρξιστική εκδοχή του, έχει τη χειρότερη γνώμη για τους ληστές –τους θεωρεί καθυστερημένους, απολίτικους και απολίτιστους[2]. Αυτή τη γλώσσα άλλωστε την είχε ήδη χρησιμοποιήσει μία τουλάχιστον φορά το ελληνικό κράτος για να απευθυνθεί στον Ρωμανό, τους συντρόφους του, και –ιδίως- σε όσους τυχόν σκέφτονταν να τους μιμηθούν: εννοώ όταν τους είχε υποβάλει σε βασανιστήρια αμέσως μετά τη σύλληψή τους και είχε δημοσιεύσει τις φωτογραφίες με ορατά τα σημάδια του βασανισμού στα μάτια, στη μύτη, στο στόμα, στο μέτωπο –με μια λέξη στα πρόσωπά τους.

Βέβαια, είναι κι αυτό μία πρόοδος: πριν από μισό αιώνα το εν λόγω κράτος δεν περιοριζόταν να φωτογραφίζει κεφάλια ληστοσυμμοριτών, αλλά τα απέκοπτε και τα κάρφωνε σε πασσάλους προς γενικό σωφρονισμό. (Διότι η βία ως γνωστόν δεν είναι το αντίθετο της γλώσσας· είναι και αυτή μία γλώσσα).

Η απο-αποπροσωποποίηση του κράτους

Μιλώντας για πρόσωπα, είναι χρήσιμο να θυμίσουμε ότι το συγκεκριμένο σημείο του ανθρώπινου σώματος ανέκαθεν χρησίμευσε ως συνεκδοχή για το νεωτερικό κράτος, όσο και για τον πολίτη (του), καθόσον τόσο το ένα όσο και ο άλλος νοούνται ως όντα αφηρημένα, που υπάγονται σε γενικής ισχύος κανόνες και όχι σε προσωπικές (ή οικογενειακές, που είναι το ίδιο) δεσμεύσεις[3]. Από πολύ νωρίς καταλογίστηκε στη νεοελληνική κοινωνία και στην κουλτούρα της ως έλλειψη το ότι δεν εγκαθίδρυσε επαρκώς αυτό το αφηρημένο ον, δεν προσχώρησε ποτέ πλήρως και ειλικρινώς στη λογική του (σε αυτό ακριβώς έγκειται ο «δυισμός» της). Δύο μόλις δεκαετίες από την ίδρυση του ελληνικού κράτους, ο Εντμόν Αμπού, ένας συγγραφέας ο οποίος ως γνωστόν ασχολήθηκε εκτενώς και με τη ληστεία, έγραφε:

Ο νόμος δεν είναι ποτέ στην Ελλάδα αυτό το άτεγκτο πρόσωπο που εμείς γνωρίζουμε. Οι υπάλληλοι ακούν τους φορολογούμενους. Όταν μιλάς στον άλλο στον ενικό και τον αποκαλείς «αδερφέ», πάντοτε βρίσκεις έναν τρόπο να συνεννοηθείς μαζί του. Όλοι οι Έλληνες μεταξύ τους γνωρίζονται καλά και αγαπιούνται λίγο: δεν γνωρίζουν καθόλου αυτό το αφηρημένο ον που αποκαλείται Κράτος, και δεν το αγαπούν[4].

Η ανομική ελληνική κοινωνία λοιπόν βρισκόταν το 1854 (ίσως και σήμερα;) στο χώρο τού «όχι ακόμα»[5], «στον προθάλαμο του μοντερνισμού»· δεν έχει ακόμη μάθει το άτεγκτο πρόσωπο που «εμείς γνωρίζουμε». Ποιο είναι όμως αυτό το πρόσωπο, ποιοι είναι αυτοί οι «εμείς» που το «γνωρίζουν», και τι ακριβώς γνωρίζουν;

Την εβδομάδα που μας πέρασε, έγινε μία δήλωση η οποία επίσης απασχόλησε τα ελληνικά ΜΜΕ, αν και όχι τόσο εκτενώς. Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν Κλωντ Γιούνκερ, αναφερόμενος στην επικείμενη προεδρική εκλογή στην Ελλάδα, δήλωσε ότι προτιμά «οικεία πρόσωπα στην εξουσία και όχι ακραίες δυνάμεις».

Αξιοπερίεργη αλήθεια δήλωση από κάποιον που βρίσκεται στην πρωτεύουσα-capitale της ενωμένης (;) Ευρώπης, επί-κεφαλής του ισχυρότερου οργάνου της, και εκφράζει απερίφραστα μία επιθυμία για πρόσωπα. Όχι για το αφηρημένο και άτεγκτο πρόσωπο του κράτους και των νόμων γενικής ισχύος, αλλά για ένα πολύ συγκεκριμένο πρόσωπο που του είναι «οικείο», το οποίο γνωρίζει καλά. Αν ο Ζαν Κλωντ αποκαλεί τον Σταύρο «αδερφέ» ή αν τον αγαπά πολύ ή λίγο δεν το ξέρω, αλλά πιθανότατα του μιλά στον ενικό, και πάντως σίγουρα βρίσκει πάντοτε έναν τρόπο να συνεννοηθεί μαζί του, εφόσον είναι και οι δύο εμβαπτισμένοι στο «κοινοτικό κεκτημένο»· και οι δύο μοιράζονται μία κοιν(οτικ)ή κουλτούρα, δηλαδή μία κουλτούρα οικειότητας –ή μία πολιτισμική οικειότητα (cultural intimacy).

Με τα συμβατικά κριτήρια, είναι ομολογουμένως απρόσμενο να βλέπουμε να αναδύεται, μέσα στο ναό της «κοινωνίας των πολιτών», μια απροκάλυπτη προτίμηση προς την «κοινωνία των κολλητών». Ποιος είναι λοιπόν τελικά η μερικότητα, και ποιος η καθολικότητα; Ποιον εκ των δύο κόσμων πρέπει να ανακηρύξουμε «παράδοξο», κόσμο εξαίρεσης και υστέρησης, και ποιον «κανονικό»; Τίνος η κουλτούρα είναι κουλτούρα ανομίας και οπισθοδρόμησης, και τίνος έχει προνομιακή σχέση με το Νόμο;

Προφανώς, καμία εκ των δύο. Ή μάλλον, προφανώς οι κουλτούρες δεν είναι δύο. Είναι μία, πράγμα που αυτόχρημα σημαίνει: είναι πολλές. «Το ίδϊον μίας κουλτούρας είναι να μην είναι ταυτόσημη με τον εαυτό της» (Derrida, ό.π. σ. 16· υπογραμμισμένο στο πρωτότυπο). Και εκτενέστερα:

δεν υπάρχει σχέση προς τον εαυτό, ταύτιση με τον εαυτό χωρίς κουλτούρα, αλλά κουλτούρα εαυτού ως κουλτούρα του άλλου, κουλτούρα της διπλής γενικής και της διαφοράς προς εαυτόν. Η γραμματική της διπλής γενικής αναδεικνύει επίσης ότι μια κουλτούρα δεν έχει ποτέ μία μόνο προέλευση. Η μονογενεαλογία ήταν πάντοτε μία μυθοποίηση στην ιστορία της κουλτούρας (ό.π., 16-17).

Θα συνιστούσα λοιπόν σε όλους –και ιδίως φυσικά στους δημοσιολογούντες του ακραίου κέντρου, διότι περί αυτών ιδίως πρόκειται εδώ- λιγότερη υποκρισία όταν επικαλούμαστε μονοπωλιακές (μονογενεαλογικές) συνδέσεις με το υποτιθέμενο προνόμιο της «ευρωπαϊκότητας»[6]. Δεν έχουμε δύο κόσμους, αλλά έναν μόνο, τὸν αὐτὸν ἁπάντων –ο οποίος εξ αυτού και μόνο χωράει πολλούς κόσμους, και θα ήταν καλύτερο να χωρέσει ακόμη περισσότερους. Γι’ αυτό, θα συνιστούσα επίσης να μην παίρνουμε ως δεδομένο κανένα αξίωμα σχετικά με το ποιο ακριβώς πρόσωπο «γνωρίζουν» οι μεν και οι δε, και σχετικά με το ποιοι είναι (ποια πρόσωπα είναι) οι μεν και οι δε, αλλά να προβαίνουμε τακτικά σε «περιοδικούς ελέγχους» της ορθότητας αυτών των κλισέ. Εάν το κάναμε, ίσως να διαπιστώναμε ότι υπάρχουν πολλές Ευρώπες, και ότι ένας ληστής των ελληνικών ορέων μπορεί να είναι εξίσου Ευρωπαίος με τον πρόεδρο της Κομισιόν –αν όχι περισσότερο.

Ο Ζαν-Κλωντ, τη στιγμή που συναντά μια άγνωστη φάτσα -πιθανόν ληστή- στον περίβολο του κτιρίου του Συμβουλίου της ΕΕ

[1] Στα ελληνικά «Διαμεσολαβητής», όταν πρόκειται για τον Ευρωπαίο, αλλά «Συνήγορος του Πολίτη» όταν πρόκειται για τον αντίστοιχο εθνικό θεσμό. Στα δε κυπριακά, «Επίτροπος Διοικήσεως». (Από την άποψη της μεταφρασιμότητας των πολιτικο-δικαιικών θεσμών, έχουμε ξεπεράσει το στάδιο του δυισμού και βρισκόμαστε πλέον στην τριαδικότητα).

[2] Βλ. σχετικά παλαιότερο σημείωμα με τίτλο Ληστές, ή η αποκαρδιωτική γκαβομάρα τού Hobsbawm.

[3] Ανάλογη μεταφορική λειτουργία φυσικά ανατέθηκε στο ίδιο το κεφάλι συνολικά, όχι μόνο στο πρόσωπο. Μερικές ιδιοφυείς παρατηρήσεις σχετικά έχει κάνει ο Ζακ Ντερριντά στο βιβλιαράκι του L’autre cap (Minuit, Paris 1991), αναδεικνύοντας τις γλωσσικές και νοηματικές διακλαδώσεις τού cap [κατά λέξη, στα σημερινά γαλλικά, «ακρωτήριο»] με την Ευρώπη ως ακρωτήριο, με την πρωτεύουσα [capitale] αλλά και με το κεφάλ-αιο [capital].

[4] Edmond About, La Grèce contemporaine, Ηachette, Paris 1858 [1854], σ. 299-300. Οι υπογραμμίσεις δικές μου. Το χωρίο αυτό έχω σχολιάσει εκτενέστερα στο βιβλίο μου Εμείς οι έποικοι. Ο νομαδισμός των ονομάτων και το ψευδοκράτος του Πόντου, σ. 420.

[5] «Not yet», σύμφωνα με την έκφραση που χρησιμοποιεί ο Dipesh Chakrabarty (Provincializing Europe: Postcolonial Thought and Historical Difference, Princeton University Press, 2000, σ. 249 κ.ε.).

[6] Ενδεικτικό αυτής της επιθυμίας μονοπώλησης είναι ότι, σε ένα άλλο free press έντυπο, όταν αναρτήθηκε άρθρο τίτλο «Γιατί ο Νίκος Ρωμανός έπρεπε να νικήσει», ένας αναγνώστης σχολίασε: «Διότι η Ελλάδα είναι η βορειότερη χώρα της Αφρικής».

Λίγα λόγια για το βραχιολάκι, από Ασύμμετρη Απειλή

«Θα’ρθεί καιρός, που θα σας πουν να βουλωθείτε με τη βούλα του Σατανά. Να μη βουλωθείτε. Αν βουλωθείτε και στου βοδιού το κέρατο να κρυφθείτε θα σας βρουν». Κοσμάς ο Αιτωλός

Ο σύντροφος Νίκος Ρωμανός με την απεργία πείνας έδωσε μια σκληρή μάχη με οδόφραγμα το ίδιο του το σώμα. Οπωσδήποτε χρειάζεται χρόνος για να κάνουμε έναν ευρύτερο κινηματικό απολογισμό για τα ζητήματα που άνοιξε αυτός ο αγώνας κι επιπλέον δεν πρέπει να μιλάμε με μανιχαϊστικούς όρους νίκης και ήττας, που περισσότερο πολώνουν και θολώνουν τα νερά, παρά μας διαφωτίζουν. Ωστόσο αξίζει να γίνουν ορισμένες, έστω και πρόχειρες, παρατηρήσεις πάνω στον διάλογο που έχει ανοίξει από χθες.

Ο Νίκος Ρωμανός με τον δυναμικό αγώνα που έδωσε κατάφερε να ενεργοποιήσει μαχητικά αντανακλαστικά που βρίσκονταν σε λήθαργο στο ριζοσπαστικό κίνημα των τελευταίων ετών. Απέδειξε πως ο αναρχικός/αντιεξουσιαστικός χώρος είναι ένα εν υπνώσει κίνημα, που χρειάζεται να στριμωχθεί στη γωνία για να ξανακυλήσει ζεστό αίμα στις φλέβες του. Μέσα σε ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα χιλιάδες κόσμου κατέβηκε σε μαζικές/προπαγανδιστικές διαδηλώσεις και δημόσιες παρεμβάσεις, συγκρούστηκε με τις δυνάμεις καταστολής, κατέλαβε δημόσια κτήρια, έκανε νυχτερινούς εμπρησμούς σε καπιταλιστικούς και κρατικούς στόχους, αφήνοντας πίσω τον εξαρχειοκεντρισμό και τον γαντζωμένο στην Στουρνάρη πολιτικό αυτισμό των ειδικών του μαχητικού λόγου στα αμφιθέατρα (ενός λόγου τραγικά αναντίστοιχου από τις πραγματικές πράξεις των φορέων του). Κι αυτή είναι μια πολύ σημαντική παρακαταθήκη που αφήνει πίσω του τόσο ο αγώνας του Ρωμανού όσο και η μαχητική στάση του κινήματος.

Μετά τη λήξη του αγώνα του Ρωμανού (ο οποίος είχε μερικά προβληματικά σημεία που θα πρέπει να συζητηθούν σε έναν εσωτερικό κινηματικό διάλογο, με κυρίαρχο σημείο τη διαμεσολάβηση του κοινού μας αγώνα από έναν σχεδόν παρακρατικό δικηγόρο με περίεργες πολιτικές, δημοσιογραφικές και άλλου είδους άκρες και δομικές σχέσεις με το βαθύ ΠΑΣΟΚ), υπήρξε μια κριτική στην αποδοχή του συντρόφου να κάνει χρήση του συστήματος γεωεντοπισμου (βραχιολάκι). Αν και η κριτική αυτή έχει και αρκετές ορθές προεκτάσεις, ωστόσο βασίζεται σε μια σχεδόν μεταφυσική, μυστικοποιημένη και τεχνοφοβική αντίληψη για το γεωεντοπισμό. Οι φορείς αυτής της (όχι σε όλα άδικης) κριτικής είναι κατα κάποιον τρόπο παρασυρμένοι από την διάχυτη δυστοπική κουλτούρα που έχει καλλιεργηθεί σε ολόκληρη την κοινωνία. Οι σύντροφοι ξεχνούν, όμως, πως το λεγόμενο βραχιολάκι είναι ένας ακόμα κατασταλτικός περιοριστικός όρος, δίπλα σε άλλους και ως τέτοιον πρέπει να τον αντιληφθούμε, ως κομμάτι μιας αλληλουχίας και όχι σαν κάτι ξεκομμένο. Ας κάνουμε, όμως, δυο απλές ερωτήσεις σε όσους ασκούν κριτική στην αποδοχή του Ν. Ρωμανού να φορέσει το βραχιολάκι και ο καθένας ας μιλήσει με τη συνείδησή του:

α) Αν συλληφθεί ο οποιοσδήποτε σε μια διαδήλωση ή σε μια νυχτερινή ζουζουνιά (ή οπουδήποτε αλλού) και του τεθεί το δίλλημα: βραχιολάκι ή προφυλάκιση, θα προτιμήσει να μπει τούφα για να κρατήσει αμόλυντη την επαναστατική του αγνότητα; Να σημειώσουμε επιπλέον πως ο νόμος για το βραχιολάκι ήδη υπήρχε, πολύ πριν την ψήφιση της χθεσινής τροπολογίας, οπότε το ενδεχόμενο να γίνει άμεσα υλοποίηση αυτής της μεθόδου δεν το ανοίγει ο Ρωμανός, όπως λανθασμένα ακούγεται. Απλώς νομοτελειακά κάποιος θα ήταν ο πρώτος. Θα ήταν άδικο, όμως, ο πρώτος (που μάλλον θα είναι ο Ρωμανός) να είναι ο αίρων τας αμαρτίας του χώρου.

β) Θα ήταν προτιμότερο μήπως να μεταφέρουν το Ρωμανό στη σχολή, δυνάμεις των ΕΚΑΜ, ΔΕΛΤΑ, ΜΑΤ και πρασινομπερέδες; Ή μήπως θα κάνουμε και κριτική στο ότι το βραχιολάκι απομακρύνει την ανθρώπινη επαφή με τα όργανα της τάξης;

Και κάποια επιπλέον σχόλια πάνω στο βραχιολάκι:

1) Κανείς δεν το υπερασπίστηκε , όπως κανείς δεν υπερασπίζεται την παρουσία στο τμήμα κάθε μία και 15 του μηνός. Το βραχιολάκι (όπως και η παρουσία στο τμήμα) είναι ένα κατασταλτικό μέτρο. Ως τέτοιο, όμως, είναι κατώτερης βαθμίδας κατασταλτικό μέτρο από τον εγκλεισμό. Όταν το μέτρο αυτό χρησιμοποιείται για αντικατάσταση του εγκλεισμού, δηλαδή για τη μετατροπή του πανοπτικού υπερελέγχου της φυλακής, που εμπεριέχει από φυσική έως ηλεκτρονική επιτήρηση, σε σχετικό έλεγχο μέσω συσκευής γεωεντοπισμού, τότε πρόκειται για προοδευτικό μέτρο. Υπάρχει, όμως, ο άμεσος κίνδυνος να χρησιμοποιηθεί σε αντικατάσταση άλλων περιοριστικών όρων, πράγμα που θα σημάνει και οπισθοχώρηση σε μια συντηρητική κατεύθυνση. Αυτό είναι το πεδίο αγώνα στο οποίο πρέπει να επικεντρωθεί το κίνημα, στην ειδική χρήση του μέσου και όχι σε μια μεταφυσική κριτική του γεωεντοπισμού στη γενικότητά του. Αλλιώς θα πρέπει να κάνουμε έναν αγώνα εναντίον ΟΛΩΝ των περιοριστικών όρων στη βάση της κοινής μας αποδοχής πως ΟΛΟΙ οι περιοριστικοί όροι αποτελούν κατασταλτικά μέτρα.

2) Είναι λάθος να χρεώνεται ο Ρωμανός την εισαγωγή του κινδύνου αντικατάστασης των περιοριστικών όρων χαμηλότερης κατασταλτικής διαβάθμισης με το βραχιολάκι. Είναι ο νόμος Ρουπακιώτη που εισάγει τον κίνδυνο και όχι η τροπολογία Αθανασίου. Το γεγονός πως ένας αναρχικός θα φορέσει πρώτος το βραχιόλι ή πως πρώτη η δική μας πλευρά το έβαλε στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης είναι οπωσδήποτε μια σημειολογική ήττα. Αλλά το να μετατρέπουμε την σημειολογική οπισθοχώρηση σε άτακτη φυγή αυτομαστιγώματος και να χρεώνουμε στους εαυτούς μας ευθύνες που δεν μας αναλογούν, δημιουργεί σύγχυση, μιζέρια και ηττοπάθεια.

3) Η ενδεχόμενη εκπαιδευτική άδεια του Ρωμανού ανοίγει ένα ρήγμα στις ειδικές συνθήκες κράτησης. Μικρό μεν, αλλά υπαρκτό.

4) Αυτό το προσβλητικό για έναν άνθρωπο που έδωσε μια μάχη ζωής και πολιτικά κατάπτυστο κείμενο , είναι ένα δείγμα μεταφυσικής κριτικής στο βραχιολάκι. Οι φορείς της «πανανθρώπινης ιδέας» της αναρχίας με τα λογικά άλματα από σύννεφο σε σύννεφο στις νεφέλες της ιδεολογικής καθαρότητας που ζούνε, σε λίγο θα απορρίψουν και την πυξίδα επειδή ανοίγει την κερκόπορτα του γεωεντοπισμού… Η αναρχία, όμως, δεν είναι πανανθρώπινη ιδέα, αλλά κοινωνικό-ταξικό κίνημα, και η βλακεία είναι ακόμα πιο ασφυχτική φυλακή από το βραχιολάκι…

Δημοσιεύτηκαν σε δύο κείμενα, από την Ασύμμετρη Απειλή, α) με τίτλο Είναι το βραχιολάκι η βούλα του ρεφορμιστικού Σατανά;, στις 11/12/14 και β) Μερικά σχόλια επιπλέον πάνω στο βραχιολάκι…, στις 14/12/14