Η Ταυτότητα των Μεταναστών
16/03/2011 | » Efor

ΖΟΥΝ ΔΙΠΛΑ ΜΑΣ. ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ;

Επιχειρούμε τη σκιαγράφηση του κοινωνικού προφίλ των μεταναστών έχοντας στη διάθεσή μας μόνο τα επίσημα στοιχεία από την καταγραφή όσων από αυτούς  υπέβαλαν αίτηση για λευκή ή πράσινη κάρτα και γνωρίζοντας ότι ο πραγματικός αριθμός τους είναι αρκετά μεγαλύτερος. Είναι υπαρκτός ο κίνδυνος διαμόρφωσης μιας στρεβλής εικόνας αν λάβουμε υπόψη μας μόνο τα διαθέσιμα στοιχεία, αφού κατά κανόνα όσοι έκαναν αίτηση για να «νομιμοποιηθούν» είναι αυτοί που αντιμετωπίζουν τα λιγότερα προβλήματα, τόσο με την εξεύρεση κανονικής και σταθερής εργασίας, όσο και σε κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο. Υποθέτουμε δηλαδή ότι είναι αυτοί που έχουν, λίγο-πολύ μια σταθερή κατοικία, διαμένουν εκεί με την οικογένειά τους, τα παιδιά τους πηγαίνουν στο σχολείο και δεν έχουν, ούτε είχαν προβλήματα με τις διωκτικές αρχές στην Ελλάδα ή στη χώρα τους.  Αυτοί όμως είναι ήδη κάποιοι πολύ σημαντικοί παράγοντες που βαραίνουν ουσιαστικά στο κοινωνικό και πολιτισμικό τους status, έτσι ώστε να μπορούμε βάσιμα να ισχυριστούμε ότι το κοινωνικό, οικονομικό και μορφωτικό επίπεδο των μεταναστών είναι μάλλον αρκετά χειρότερο από αυτό που μας δείχνουν τα καταγεγραμμένα στατιστικά μεγέθη. Αυτή είναι μια καταρχήν προειδοποίηση για την ανάλυση που ακολουθεί, η οποία μοιραία βασίζεται στα παραπάνω υπάρχοντα στοιχεία.

Ηλικία – Φύλο – Οικογενειακή κατάσταση

Η συντριπτική πλειοψηφία των μεταναστών είναι μεταξύ 20 και 44 ετών, ενώ η αναλογία μεταξύ του αριθμού των ανδρών και των γυναικών δεν παρουσιάζει ουσιαστικές διαφοροποιήσεις. Οι γυναίκες μετανάστριες φαίνεται να είναι πιο ηλικιωμένες από τους άνδρες.

Οι περισσότεροι μετανάστες είναι παντρεμένοι, με αυξημένο το ποσοστό για τις γυναίκες, ενώ στην περίπτωση που κάποιος από τους συζύγους μένει πίσω, στη χώρα προέλευσης, αυτές είναι συνήθως οι γυναίκες. Τούτο μάλιστα μπορούμε να υποθέσουμε ότι μπορεί να αποτελέσει και ένα κίνητρο για παλιννόστηση.

Η τεράστια πλειοψηφία των μεταναστών που υπέβαλαν αίτηση για λευκή ή πράσινη κάρτα έχουν λιγότερα από τρία εξαρτώμενα μέλη (σύζυγο ή παιδιά) μαζί τους στην Ελλάδα, ενώ πάνω από το 1/3 δεν έχουν κανένα προστατευόμενο μέλος μαζί τους. Καταλαβαίνουμε ότι αυτό προσθέτει ευελιξία στις μετακινήσεις τους για εξεύρεση εργασίας και προφυλάσσει από την ταλαιπωρία τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας που παραμένουν στη χώρα προέλευσης. Προσθέτει ωστόσο ένα αναμφισβήτητο ψυχολογικό βάρος στο μετανάστη, ο οποίος, εκτός της πίεσης από την καινούργια κατάσταση που αντιμετωπίζει στη χώρα υποδοχής, βασανίζεται και από την απουσία της οικογένειάς του.

Μορφωτικό επίπεδο

Σχεδόν οι μισοί από τους αλλοδαπούς μετανάστες που ζουν στη χώρα μας είναι απόφοιτοι Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, ενώ το ποσοστό των αναλφάβητων είναι ιδιαίτερα χαμηλό (λιγότερο από 2%). Χαρακτηριστικό είναι ότι το μορφωτικό επίπεδο των γυναικών είναι υψηλότερο των ανδρών, ιδιαίτερα ανάμεσα σ’ αυτούς που υπέβαλαν αίτηση για «πράσινη κάρτα». Έτσι, σχεδόν το 18% των γυναικών είναι απόφοιτοι της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, με αντίστοιχο ποσοστό για τους άντρες 9,3%. Δυστυχώς, οι εργασία τους στην Ελλάδα σπάνια έχει σχέση με τις σπουδές τους κι έτσι συχνότατα βρισκόμαστε μπροστά στο φαινόμενο των πτυχιούχων μεταναστών οι οποίοι ασκούν χειρονακτικά ή άλλα, ιδιαίτερα υποβαθμισμένα και κακοπληρωμένα επαγγέλματα.

Γεωγραφική διασπορά

Όπως είναι αναμενόμενο, σχεδόν οι μισοί – ίσως και παραπάνω – από τους μετανάστες διαμένουν στην ευρύτερη περιοχή της πρωτεύουσας, ενώ οι υπόλοιποι διασπείρονται στα μεγάλα αστικά κέντρα και τις περιοχές με αναπτυγμένη αγροτική οικονομία. Έτσι τα γεωγραφικά διαμερίσματα της Μακεδονίας, της Πελοποννήσου και της Θεσσαλίας συγκεντρώνουν την προτίμηση των μεταναστών. Το γεγονός αυτό αντιλαμβανόμαστε ότι γεννά όλα τα συμπτώματα της παθογένειας της «μεγάλης πόλης», με την αποξένωση και τον ατομικισμό, που τόσο ταλαιπωρούν το σύγχρονο άνθρωπο, ενώ για τις μεταναστευτικές ομάδες προστίθεται ένα ακόμα βάρος στον ήδη επιβαρημένο ψυχισμό τους. Οι συνθήκες που διαμορφώνονται μέσα στο κέντρο των μεγαλουπόλεων, με τις κακής ποιότητας και παλιές κατοικίες, τη ρύπανση, το θόρυβο, το κυκλοφοριακό κλπ, υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής με αποτέλεσμα οι γηγενείς πληθυσμοί – τουλάχιστον όσοι έχουν τη δυνατότητα – να  το εγκαταλείπουν προς τα προάστια. Η πτώση της αξίας της κατοικίας στο κέντρο των πόλεων οδηγεί τους μετανάστες, στην προσπάθειά τους για ανεύρεση φτηνής στέγης, σ’ αυτό, με αποτέλεσμα τη δημιουργία ολόκληρων κοινοτήτων αλλοδαπών σε χωροταξικά προσδιορισμένες περιοχές, οι οποίες αποκτούν συγκεκριμένα απαξιωτικά χαρακτηριστικά, που μας κάνουν να μιλούμε, υπερβάλλοντας αναμφίβολα, για γκέτο. Αυτό όμως είναι κάτι προσωρινό, αφού βελτιώνοντας την οικονομική τους κατάσταση, επιδιώκουν να μετακινηθούν σε πιο αναβαθμισμένη γειτονιά, ιδιαίτερα όσοι κατοικούν εδώ με τις οικογένειές τους.

Παραβατική συμπεριφορά – Εγκληματικότητα

Η παρουσία των αλλοδαπών μεταναστών στη χώρα μας έχει συνδεθεί με την αύξηση της εγκληματικότητας, γεγονός που επιβεβαιώνεται από τα στατιστικά στοιχεία του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης, με τη διαφορά ότι δε θα πρέπει να προχωρούμε σε αυθαίρετες γενικεύσεις και απλουστευτική ανάγνωση των στατιστικών στοιχείων. Είναι αλήθεια ότι ενώ το ποσοστό των αλλοδαπών στη χώρα μας εκτιμάται στο 10% περίπου του συνολικού πληθυσμού, το ποσοστό των αλλοδαπών που συνελήφθησαν το 1999 για διάφορα εγκλήματα κυμαίνεται από 19% (για απάτη) έως 92,1% (για παράνομη μετανάστευση), ενώ για τα σοβαρά εγκλήματα του φόνου, της κλοπής και της ληστείας, τα ποσοστά αντίστοιχα είναι 32,6%, 41,8% και 33,3%. Όμως και σε απόλυτους αριθμούς, τόσο κατά το 1998, όσο και κατά το1999, συνελήφθησαν περισσότεροι αλλοδαποί, από Έλληνες, αν και θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι ένας πολύ μεγάλος αριθμός συλλήψεων διεξάχθηκε σε επιχειρήσεις καταστολής της λαθρομετανάστευσης. Πριν οδηγηθεί κανείς σε υπερβολικές γενικεύσεις, θα πρέπει να λάβει υπόψη ότι η πλειοψηφία των μεταναστών (νόμιμων και παράνομων) είναι νεαρής ηλικίας, άρα θα ήταν δικαιότερη μια σύγκριση της εγκληματικότητας μεταξύ Ελλήνων και αλλοδαπών της ίδιας ηλικιακής ομάδας.

Από το 1995 σημειώθηκε ένας διπλασιασμός των εγκλημάτων που τελέσθηκαν από αλλοδαπούς, γεγονός που συνδέεται με την αύξηση του αριθμού τους στην Ελλάδα, καθώς και την προσπάθεια καταγραφής και νομιμοποίησής τους (π.χ. στα αδικήματα της πλαστογραφίας). Η κακή οικονομική τους κατάσταση στη χώρα προέλευσης, όσο και η αδυναμία εξεύρεσης εργασίας στη χώρα υποδοχής είναι παράγοντες που ευνοούν την αύξηση της εγκληματικότητας, ενώ ταυτόχρονα, η απουσία «αναγνωρίσιμης ταυτότητας» μέσα στη μεγαλούπολη, αναστέλλει τις άμυνές τους προκειμένου να προβούν σε παραβατικές ενέργειες.

Η κατάσταση αυτή δεν είναι δίχως συνέπειες μέσα στο κοινωνικό σύνολο: ήδη παρατηρείται μια αύξηση του αισθήματος ανασφάλειας, ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες ηλικίες του γηγενούς πληθυσμού. Είναι χαρακτηριστική η αύξηση των πωλήσεων στα συστήματα συναγερμού, αλλά και τα κυνηγετικά όπλα στην περιοχή της Αττικής, σύμφωνα με δημοσιεύματα του Τύπου. Εγκλήματα τα οποία τελέσθηκαν από αλλοδαπούς παίρνουν δυσανάλογα μεγάλες διαστάσεις στα ΜΜΕ, με αποτέλεσμα μια ενίσχυση της στερεοτυπικής σκέψης του μέσου Έλληνα απέναντι στις μεταναστευτικές ομάδες και ιδιαίτερα τους Αλβανούς. Για τους τελευταίους συχνά απαιτείται η μαζική απέλασή τους, παρά το γεγονός ότι πολύς κόσμος τους απασχολεί στις εργασίες του, ιδιαίτερα τις αγροτικές. Τελευταία παρουσιάστηκαν και μεμονωμένα περιστατικά επιθέσεων εναντίον αλλοδαπών με κίνητρο καθαρά φυλετικό, από άτομα, ωστόσο, ψυχολογικά διαταραγμένα.

Είναι βέβαιο ότι η αποτελεσματική και σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα αντιμετώπιση του προβλήματος, προϋποθέτει ενέργειες στην κατεύθυνση της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής ένταξης των μεταναστών. Αυτό απαιτεί χρόνο, εκπαίδευση και αμοιβαία προσπάθεια από τις δύο πλευρές (γηγενείς και αλλοδαπούς), η οποία δεν μπορεί να αποδώσει καρπούς άμεσα. Η ελληνική πολιτεία έχει επιλέξει βραχυπρόθεσμα την οδό της καταστολής, με πρώτο στόχο τη λαθρομετανάστευση. Στην κατεύθυνση αυτή έχει ενισχυθεί η φύλαξη των συνόρων, με το σώμα των «Συνοριοφυλάκων» και της Frontex,και το συστηματικό έλεγχο των αδειών παραμονής και εργασίας των αλλοδαπών που διαμένουν στη χώρα μας και την άμεση απέλαση όσων δε διαθέτουν τα νόμιμα έγγραφα.

Γεγονός πάντως είναι ότι η εικόνα των μεταναστών είναι ιδιαίτερα αρνητική στα μάτια των γηγενών. Υπάρχει έντονη στερεοτυπική σκέψη απέναντί τους, η οποία δυστυχώς διαχέεται και στις πολύ μικρές ηλικίες. Ο ανώνυμος «Αλβανός» έχει αντικαταστήσει μερικώς το «γύφτο» των προηγούμενων δεκαετιών, ο οποίος ήταν η πηγή όλων των δεινών της ελληνικής κοινωνίας. Παρά τις ψύχραιμες φωνές, οι οποίες προέρχονται κυρίως από τους διανοούμενους, αλλά και από μερίδα του πολιτικού κόσμου, οι αλλοδαποί μετανάστες παίζουν μέσα σ’ αυτήν το ρόλο του «αποδιοπομπαίου τράγου» της.

Ποιες είναι οι χώρες προέλευσης;

Η Ελλάδα μέχρι τη δεκαετία του 1960 ήταν μια χώρα εξαγωγής μεταναστών η οποία από τις αρχές της δεκαετίας του ’70 εξελίσσεται παράλληλα και σε χώρα υποδοχής μεταναστών, με τον ερχομό χιλιάδων αλλοδαπών από διάφορες χώρες. Οι πολυπληθέστερες ομάδες είναι:

-          Οι Αλβανοί, που σύμφωνα με τον Δ. Κατσορίδα, αριθμούσαν το 1994 από 150.000 έως 300.000 άτομα ανάλογα με την εποχή, ενώ αστυνομικές πηγές του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης τον υπολογίζουν σήμερα σε 600.000 με 1.000.000. Τα αίτια της μετανάστευσης των Αλβανών προς την Ελλάδα παρουσιάζουν ομοιότητες με αυτά των Βορειοηπειρωτών. Ωστόσο υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά: ενώ για τους Βορειοηπειρώτες, η μετανάστευση αυτή έχει τα χαρακτηριστικά της μόνιμης εγκατάστασης στην Ελλάδα, για τους Αλβανούς υπάρχει σε ένα βαθμό η διάθεση της παλιννόστησης και η παραμονή στη χώρα είναι ευκαιριακή. Επίσης η θεσμική αντιμετώπιση της αλβανικής μετανάστευσης από το επίσημο ελληνικό Κράτος διαφέρει ουσιαστικά από αυτή των Ελληνοποντίων και των Βορειοηπειρωτών, με συνέπεια ο μεγαλύτερος αριθμός αυτών να βρίσκονται υπό το καθεστώς της παρανομίας (λαθρομετανάστευση).

-          Οι κάτοικοι της πρώην Σοβιετικής Ένωσης (Ρώσοι, Ουκρανοί, Γεωργιανοί, Μολδαβοί, αλλά και Αζέροι, Ουζμπέκοι, Αμπχάζιοι κλπ.), οι οποίοι τα τελευταία χρόνια κάνουν όλο και πιο αισθητή την παρουσία τους στην Ελλάδα, εκμεταλλευόμενοι τις διευκολύνσεις που παρέχονταν στους ελληνικής καταγωγής κατοίκους της πρώην Ε.Σ.Σ.Δ. προκειμένου να μετοικήσουν στη χώρα μας. Με διάφορους τρόπους κατάφεραν να αποκτήσουν βίζα παλιννόστησης και να έρθουν στην Ελλάδα ως ομογενείς. Γι’ αυτό το λόγο είναι δύσκολο να υπολογισθεί με ακρίβεια ο αριθμός τους. Το καθεστώς παραμονής τους εδώ είναι «ημινόμιμο», αφού πολλοί από αυτούς διαθέτουν τα απαραίτητα πιστοποιητικά, χωρίς όμως να είναι βέβαιο ότι τα δικαιούνται κιόλας. Οι ασχολίες τους στη χώρα μας είναι διάφορες, ανάλογα με το μορφωτικό τους επίπεδο, το καθεστώς παραμονής τους εδώ και τις δραστηριότητες που αναπτύσσουν με τη χώρα προέλευσής τους, αφού πολλοί έχουν δημιουργήσει ένα δίκτυο εμπορικών συναλλαγών με τις πρώην Δημοκρατίες της Ε.Σ.Σ.Δ.

-          Οι Βούλγαροι και οι Ρουμάνοι, οι οποίοι πρόσφατα εγκαταστάθηκαν στη χώρα μας, ασχολούνται με εποχιακές εργασίες και περίπου 40.000 εξ’ αυτών υπέβαλαν αίτηση για «λευκή κάρτα», επομένως θα πρέπει να είναι αρκετά περισσότεροι άτομα αν συνυπολογίσουμε τα προστατευόμενα μέλη καθώς και όσους δεν υπέβαλαν αίτηση.

-          Οι Ινδοί και οι Πακιστανοί, των οποίων το πλήθος αγνοούμε με ακρίβεια, αλλά είναι σαφώς μεγαλύτερο από τους περίπου 18.000 που υπέβαλαν αίτηση για «λευκή κάρτα», αφού υπάρχουν μεταξύ τους πολλοί, μη καταγεγραμμένοι, λαθρομετανάστες. Ασχολούνται κυρίως στον κλάδο των υπηρεσιών, αλλά μπορεί κανείς να τους συναντήσει και στην ελαφρά βιομηχανία, βιοτεχνία και κυρίως ναυτιλία.

-          Οι Πολωνοί, που αριθμούν περίπου 80 έως 100 χιλιάδες άτομα, ήρθαν στην Ελλάδα αναζητώντας καλύτερες πολιτικές και οικονομικές συνθήκες, κατά τη διάρκεια της “πολωνικής κρίσης”. Εγκαταστάθηκαν “αθόρυβα” στη χώρα, έγιναν εύκολα αποδεκτοί, ενώ σε καμία περίπτωση δεν έγιναν στόχος ξενοφοβικών ή ρατσιστικών αντιλήψεων. Ωστόσο και γι’ αυτούς δεν έχει ξεκαθαρίσει ακόμη το καθεστώς της νόμιμης παραμονής και εργασίας τους στην Ελλάδα, με αποτέλεσμα να πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης από τους εργοδότες τους. Είναι οργανωμένοι σε συλλόγους και κοινότητες και προσπαθούν να προωθήσουν τα συμφέροντά τους.

-          Οι Αιγύπτιοι, που αριθμούν περίπου 55.000 άτομα, βρίσκονται οι περισσότεροι από αυτούς υπό το καθεστώς της παράνομης παραμονής και απασχολούνται σε υποβαθμισμένες εργασίες.

-          Οι Φιλιππινέζοι, με 15.000 άτομα στη χώρα, είναι σε ποσοστό 87% γυναίκες και απασχολούνται ως οικιακοί βοηθοί. Μεγάλο ποσοστό από αυτούς είναι σε κατάσταση παρανομίας.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Κλείνουμε αυτό το άρθρο παραθέτοντας κάποιες βασικές παραδοχές της σύγχρονης σκέψης πάνω στο θέμα της πολιτισμικής ετερότητας:

• Ότι η ανθρωπότητα δεν εξελίσσεται μονότονα, ομοιόμορφα, αλλά με μια αφάνταστα μεγάλη ποικιλία κοινωνικών και πολιτιστικών μορφών(Levis Straus 1987: 8).
• Ότι κανένας πολιτισμός δεν είναι μόνος του.
• Ότι οι πολιτισμοί διαπλέκονται και αλληλεπιδρούν, εξελίσσονται.
• Ότι είναι ανάγκη να διατηρηθεί η πλούσια ποικιλία των πολιτισμών, μέσα σε έναν κόσμο που κινδυνεύει από τη μονοτονία και  την ομοιομορφία
• Ότι η παράλληλη συνύπαρξη και η αρμονική συμβίωση δομείται μόνο επάνω σε ένα πλαίσιο αμοιβαίας ανοχής, κατανόησης και σεβασμού.

Οφείλει να αρθεί το καθεστώς της παράνομης μετανάστευσης, του χαρακτηρισμού ανθρώπων ως «λαθραίων», καθώς ο διαχωρισμός αυτός αντίκειται σε όλες τις παραπάνω παραδοχές. Αποκλείει τον «ξένο» πολιτισμό, επιδιώκοντας την αφομοίωση του στην κυρίαρχη κουλτούρα, απομονώνει την ετερότητα σε μειονότητα, εμποδίζει την αλληλεπίδραση των πολιτισμών και προωθώντας την ξενοφοβία δεν δημιουργεί το πλαίσιο της κατανόησης και του σεβασμού της ετερότητας, αλλά στην καλύτερη περίπτωση την ανοχή της και στη χειρότερη την υποκίνηση μίσους προς αυτή. Ο παράνομος μετανάστης είναι φθηνός(από πλευράς αμοιβών) εργάτης, χωρίς τα στοιχειώδη δικαιώματα. Και όταν αυτός είναι φθηνός…όλοι θα ναι φθηνοί…

Μέρος του κειμένου έχει συνταχθεί από τον Γ.Νικολάου, καθηγητή Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης

Επεξεργασία από efor

Σύντομο URL : http://wp.me/pyR3u-5gx